الغيّ ، من إدهان « 1 » و لا إيهان « 2 » . » به نظر مىرسد كه فرق ميان اين دو تعبير : « خالف الحقّ » و « خابط الغىّ » در اينجاست كه جمله نخست ، اشاره به كسى است كه آگاهانه راه خلاف حق را مىپويد و جمله دوم ، نظر به كسى دارد كه از روى جهل و نادانى و اشتباه و بدون تأمّل و مطالعه ، در گمراهى غوطهور مىشود .
و تعبير به ادهان ( مجامله و مداهنه ) و ايهان ( سست كردن ) اشاره به اين است كه سبب دست برداشتن از مبارزه ، يكى از اين دو علّت است : يا سازشكارى و مداهنهء با دشمن و يا ضعف و ناتوانى را بر خويش هموار كردن ، و چون هيچ يك از اين دو عامل ، در وجود على عليه السّلام راه ندارد ، بنا بر اين ، مبارزهء او با مخالفان حق ، قطعى و آشتى ناپذير است .
همين معنا ، به صورت ديگرى ، در سخنان امام آمده است . در يك جا ، به عنوان يك روش كلّى در بارهء پيشواى مسلمانان مىفرمايد : « لا يقيم أمر اللّه سبحانه الّا من لا يصانع و لا يضارع و لا يتّبع المطامع ، فرمان خداوند سبحان را ، تنها كسى مىتواند اجرا كند كه نه سازشكار باشد و نه به روش اهل باطل عمل كند و نه پيرو فرمان طمع باشد » . « 3 » و در جاى ديگر در بارهء شخص خويش مىفرمايد :
« و أيم اللّه ! لقد كنت من ساقتها حتّى تولّت بحذافيرها و استوسقت في قيادها ، ما ضعفت و لا جبنت و لا خنت و لا وهنت ، به خدا سوگند ! من به دنبال اين لشكر ( لشكر پيامبر اسلام ) بودم ، آنها را به پيشروى تشويق مىكردم تا باطل ، به طور كامل ، عقب نشينى كرد و همهء مردم ، تحت رهبرى اسلام در آمدند و در اين راه ، هرگز ناتوان نشدم و ترس مرا فرا نگرفت و خيانت نكردم و سستى ، در من ، راه
هامش
( 1 ) « ادهان » از مادّهء « دهن » به معناى « روغن » گرفته شده است . بنا بر اين ، « ادهان » ، به معناى « روغن مالى » است و به صورت كنايه ، در مورد مجامله و سازشكارى به كار مىرود .
( 2 ) « ايهان » از مادّه « وهن » به معناى « ضعف و سستى » است ، خواه در خلقت باشد ، يا در اخلاق . و « ايهان » و « توهين » به معناى « سست كردن » است .
( 3 ) كلمات قصار ، كلمهء 110 .