شرح و تفسير
عاقبت كار خوارج
اين سخن نيز ادامهء سخنى است كه در بحث گذشته در بارهء خوارج آمده بود و به همين دليل اين دو را قطعات مختلف يك كلام دانستهاند .
در اينجا نيز امام به چند پيشگويى در بارهء خوارج مىپردازد كه آنها را مىتوان در رديف معجزات آن حضرت شمرد .
نخست در پاسخ ياران خود كه بعد از جنگ نهروان خدمتش عرض كردند « اى امير مؤمنان ! تمام خوارج نابود شدند » فرمود : « نه ، به خدا سوگند ( اين گونه كه شما مىپنداريد نيست ) آنها نطفههايى در پشت پدران و رحم مادران خواهند بود » ! ( « كلّا و اللّه ، إنّهم نطف في أصلاب الرّجال ، و قرارات « 1 » النّساء ) .
به فرض كه مردان آنها در اين جنگ كشته شده باشند ، ولى نطفههاى ديگرى در آينده پرورش مىيابد و از مادر متولّد مىشود كه راه خوارج را مىپويد و به جرگهء آنها مىپيوندد . و همان گونه كه امام پيشگويى فرموده بود در سالهاى بعد ، بلكه قرنهاى بعد نيز گروهى پا به عرصهء وجود گذاشتند كه همان راه نكبت بار خوارج را ادامه دادند .
اضافه بر اين ، همان گونه كه در گذشته نيز اشاره شد ، نه نفر در نهروان نجات يافتند و فرار كردند و در بلاد مختلف پراكنده شدند و پايههاى اين مكتب فاسد و مفسد را بنا نهادند . از طرفى مىدانيم آنها كه در نهروان حاضر شدند تمام خوارج نبودند گروه ديگرى نيز وجود داشتند كه در ميدان جنگ حاضر نبودند و همان راه را ادامه دادند .
هامش
( 1 ) « قرارات » از مادهء « قرار » به معنى ثابت ماندن و در اصل از قرّ ( بر وزن حرّ ) به معنى سرماست و از آنجا كه سرما حركت و فعاليت را از انسان مىگيرد اين واژه به معنى ثابت ماندن آمده است و « قرارات النساء » به معنى رحم زنان است كه نطفه براى مدت قابل ملاحظهاى در آن قرار مىيابد و قرآن مجيد نيز مىفرمايد :« ثُمَّ جَعَلْناهُ نُطْفَةً فِي قَرارٍ مَكِينٍ »، سپس او را نطفهاى در قرارگاه مطمئن ( رحم ) قرار داديم » . ( سورهء مؤمنون ، آيهء 13 ) .