شكست دادند . « ابن حضرمى » با هفتاد نفر از يارانش به خانهاى پناهنده شد و « جاريه » براى غلبه بر آنها چارهاى جز آتش زدن خانه نيافت و به اين ترتيب « ابن حضرمى » با يارانش همگى نابود شدند . « 1 »
2 - انضباط لشكر ، و جهاد مخلصانه
پيشوا و رهبر ، هر قدر مدير و مدبّر و شجاع و آگاه و پر تجربه باشد ، ما دام كه روح انضباط و تسليم در نفرات لشكر او حاكم نباشد و جهاد مخلصانه نكنند كار به جايى نمىرسد .
درست است كه بايد همهء كارها با مشورت انجام گيرد و فرماندهء لشكر نيز بايد گروهى از آگاهان را مشاور خود قرار دهد ، ولى اين بدان معنى نيست كه هر فرد يا گروهى از لشكريان براى فرد تصميمى بگيرند و روى آن پافشارى كنند ، كارى كه نتيجهء آن اختلاف و پراكندگى و فشل ، و در نهايت شكست خواهد بود . هنگامى كه فرماندهء لشكر پس از رايزنىهاى لازم تصميم خود را گرفت ، همه بايد بدون استثنا تسليم محض باشند و عقيده و سليقهء خود را تحت الشّعاع قرار دهند و قاطعانه به پيش تازند .
يكى از مشكلات بزرگ لشكر امير مؤمنان كه على رغم قدرت عظيم رهبرى ، گرفتار شكستهاى پىدرپى شد ، نداشتن همين انضباط و جهاد مخلصانه و روح تسليم بود .
تقريبا هر فرد و گروهى در هر مقطعى از جنگ به خود اجازه مىدادند كه اجتهاد كنند و تصميم بگيرند . حتى در « صفّين » در آن لحظاتى كه پيروزى در چند قدمى بود ، گروهى كم فكر و نادان و بىخبر از فنون جنگ و انضباط جنگى تصميم گرفتند كه نه تنها خودشان از ميدان بازگردند ، بلكه پيشوا و رهبرشان را تحت فشار قرار دادند تا به عقب برگردد و جنگ را ، كه مىرفت به نتيجهء نهايى و بسيار مطلوبى برسد ، نيمه كاره رها كند .
هامش
( 1 ) شرح نهج البلاغه ، ابن ابى الحديد ، جلد 4 ، صفحهء 34 تا صفحهء 53 ( با تلخيص فراوان ) .