آرى اين مشكل بزرگ ، تمام تدبيرهاى حساب شدهء امام را در مقاطع حسّاس خنثى مىكرد و در طول تاريخ هر لشكرى گرفتار چنين روحيهاى شود سرنوشتى جز ناكامى و شكست نخواهد داشت .
3 - ويژگيهاى مسلمانان نخستين
امام در اين خطبه اشارهء پر معنايى به وضع مسلمانان نخستين مىكند ، مىفرمايد آنان تا آنجا تسليم پيغمبر اكرم صلّى اللّه عليه و آله و سلّم بودند كه گاه با پدر و فرزند و برادر در ميدان نبرد روبرو مىشدند ، و هرگز عواطف پدرى و فرزندى و برادرى در برابر هدف مقدّسى كه داشتند ارادهء آنها را سست نمىكرد ، حتّى عقب نشينىهاى مقطعى و شكست موضعى ، در روحيهء آنها اثر نمىگذاشت ، گوش به فرمان رسول اللّه صلّى اللّه عليه و آله و سلّم بودند و يك صدا به دستورات او لبّيك مىگفتند .
صدق و اخلاص نيّت ، بر اكثريت قاطع آنها حاكم بود ، و خداوند نيز به خاطر اين صداقت و اخلاص آنها را با نيروهاى غيبى امداد مىفرمود و چيزى نگذشت كه اسلام سر تا سر آن محيط را فرا گرفت .
به يقين اگر مسلمانان نخستين ، همانند لشكر كوفه بودند اسلام حتى بر مكّه يا مدينه نيز حاكم نمىشد ، اگر روح تمرّد و سركشى و اظهار نظرهاى بى جا و تصميمهاى انفرادى خام و ناپخته بر آنها حاكم بود ، شاخهاى بر درخت ايمان سبز نمىشد و عمودى در خيمهء اسلام بر پا نمىگشت .
اگر چه جمع كثيرى از آنان يا عصر پيامبر صلّى اللّه عليه و آله و سلّم را درك كرده بودند و يا اصحاب و ياران پيامبر را ديده بودند ، ولى حوادثى كه بعد از پيغمبر اكرم صلّى اللّه عليه و آله و سلّم بوجود آمد ، مخصوصا حوادث عصر عثمان و اقبال گروهى از مردم به زرق و برق دنيا و رفاهزدگى ناشى از افزايش ثروت بعد از فتوحات اسلامى و تبليغات زهرآگين گروه منافقان ، ارادهها را سست كرد و بهانه جويان را به دنبال بهانهها فرستاد و نتيجهاش پيروزى حزب منافقان و شكست مؤمنان شد .