« ابو عثمان جاحظ » در كتاب « السفيانيه » نقل مىكند كه « ابو ذر » در يكى از سخنان اعتراض آميزش به « معاويه » گفت من از رسول خدا شنيدم كه مىفرمود :
« إذا ولي الأمّة الأعين الواسع البلعوم الّذي يأكل و لا يشبع فلتأخذ الأمّة حذرها منه » ، « هنگامى كه بر امّت اسلامى مردى درشت چشم و گلو گشاد كه پيوسته مىخورد و سير نمىشود حاكم شد ، امّت اسلامى بايد از او بر حذر باشد » « 1 » .
از شباهت زيادى كه اين سخن كوتاه رسول خدا با برداشتى كه ابو ذر غفارى از آن داشته است با خطبهء مورد بحث دارد ، به خوبى استفاده مىشود كه اين خطبه در بارهء معاويه است .
و نيز همان نويسنده روايات متعدّدى از منابع معروف مانند « تاريخ طبرى » ، « تاريخ خطيب » ، « كتاب صفّين » و امثال آن از « ابو سعيد خدرى » و « عبد اللّه بن مسعود » نقل مىكند كه پيغمبر صلّى اللّه عليه و آله و سلّم فرمود : « إذا رأيتم معاوية على منبري فاقتلوه - يا - فاضربوا عنقه » ، « هنگامى كه معاويه را بر منبر من ببينيد او را به قتل برسانيد - يا - گردن او را بزنيد » « 2 » .
شباهت اين تعبير با تعبيرى كه در خطبهء مورد بحث آمده ، نيز گواهى مىدهد كه اين خطبه در بارهء معاويه است .
شاهد و گواه ديگر بر اين موضوع ، مسأله سبّ است كه در ذيل خطبه به آن اشاره شده . همه مىدانيم كسى جز معاويه مردم را تشويق به سبّ و ناسزاگويى بر امير مؤمنان على عليه السّلام در منابر و خطبههاى جمعه نمىكرد و تعجب در اين است كه با اين گواه روشن چگونه بعضى براى اين خطبه مصداقهاى ديگرى را جستجو كردهاند ! آيا خاستگاهى جز تعصّب دارد ؟ ! به هر حال امام عليه السّلام در اين خطبه از كسى سخن مىگويد كه در آينده بر امّت
هامش
( 1 ) مصادر نهج البلاغة ، ذيل خطبهء مورد بحث .
( 2 ) همان مدرك .