علاقهء آنها را به لقاء اللّه و شهادت در راه او افزون كند به مقابله با آنان برخيزند . « 1 » بنا بر اين دست دوستى به سوى اين قوم تبهكار دراز كردن و تسليم صلح شدن جز ناكامى و شكست ثمرهاى ندارد ، چرا كه آنان نه منطق صلح را مىفهمند و نه با واژههاى محبت و دوستى آشنا هستند . تنها با منطق زور و قدرت بايد با آنان سخن گفت ، حوادث آينده صفين نيز نشان داد كه مطلب درست همان است كه امام عليه السّلام مىفرمود ، آرى آنها هنگامى به عمق كلمات امام رسيدند و از پيشنهاد خود پشيمان گشتند كه كار از كار گذشته بود .
به هر حال امام عليه السّلام در ادامهء اين سخن ، گفتار بالا را بيان كرد تا به آنها بفهماند رمز پيروزى مسلمانان نخستين چه بود . و دليل شكست كوفيان چيست ؟
فرمود : « ما در ركاب رسول خدا صلّى اللّه عليه و آله و سلّم ( مخلصانه مىجنگيديم و در راه پيش برد اهداف آن حضرت گاه ) پدران و فرزندان و برادرها و عموهاى خود را از پاى در مىآورديم . ( و لقد كنّا مع رسول اللّه صلّى اللّه عليه و آله و سلّم نقتل آباءنا و أبناءنا و اخواننا و اعمامنا ) .
اشاره به اين كه در راه خدا گاه لازم مىشود ، عزيزترين افراد در نظر انسان كه سدّ راه هستند ، برداشته شوند و در اين راه فدا گردند و در واقع اشاره است به آيهء شريفهء :
« قُلْ إِنْ كانَ آباؤُكُمْ وَ أَبْناؤُكُمْ وَ إِخْوانُكُمْ وَ أَزْواجُكُمْ وَ عَشِيرَتُكُمْ وَ أَمْوالٌ اقْتَرَفْتُمُوها وَ تِجارَةٌ تَخْشَوْنَ كَسادَها وَ مَساكِنُ تَرْضَوْنَها أَحَبَّ إِلَيْكُمْ مِنَ اللَّهِ وَ رَسُولِهِ وَ جِهادٍ فِي سَبِيلِهِ فَتَرَبَّصُوا حَتَّى يَأْتِيَ اللَّهُ بِأَمْرِهِ »
، « بگو اگر پدران و فرزندان و برادران و همسران و قبيلهء شما و اموالى كه به دست آوردهايد و تجارتى كه از كساد شدنش مىترسيد و خانههايى كه به آن علاقه داريد ، در نظرتان از
هامش
( 1 ) متن روايت « ابن ميثم » چنين است : « انّ هؤلاء القوم لم يكونوا ليفيئوا الى الحقّ ، و لا ليجيبوا الى كلمة سواء حتّى يرموا بالمناشر تتبعها العساكر ، و حتّى يرجموا بالكتائب تقفوها الجلائب ، و حتّى يجّر ببلادهم الخميس يتلوه الخميس ، و حتّى تدعق الخيول في نواحى اراضيهم و بأعناء مشاربهم و مسارحهم ، حتى تشنّ عليهم الغارات من كلّ فجّ عميق ، و حتّى يلقاهم قوم صدق صبر ، لا يزيدهم هلاك من هلك من قتلاهم و موتاهم فى سبيل اللّه الّا جدّا فى طاعة اللّه و حرصا على لقاء اللّه . و لقد كنّا مع رسول اللّه صلّى اللّه عليه و آله و سلّم الفصل » . ( شرح نهج البلاغه ابن ميثم ، جلد 2 ، صفحه 146 ) .