مىساخت ) و هنگامى كه خداوند ، صدق و اخلاص ما را ديد ذلّت و خوارى را بر دشمنان ما نازل كرد و پيروزى و نصرت را به ما عنايت فرمود ، تا آنجا كه اسلام در همه جا استقرار يافت و در كشور پهناور خود جاى گرفت . به جانم سوگند ! اگر ما ( در مبارزهء با دشمنان اسلام ) همانند شما بوديم هرگز ستونى از دين بر پا نمىشد و شاخهاى از درخت ايمان سبز نمىگشت ( و به ثمر نمىنشست ) به خدا سوگند شما ( با اين پراكندگى و نفاق و عدم اطاعت از رهبرى ) سرانجام از شتر خلافت به جاى شير خون مىدوشيد و به زودى پشيمان مىشويد ( اما در زمانى كه پشيمانى سودى نخواهد داشت ) .
شرح و تفسير
ما در ركاب رسول خدا مخلصانه مىجنگيديم !
« ابن ميثم بحرانى » در شرح خود نخست به قسمتى از اين خطبه اشاره مىكند كه در كلام « سيد رضى » قدس سرّه نيامده و توجه به آن در فهم محتواى اين خطبه بسيار مؤثّر است ، او مىگويد : بعضى نقل كردهاند كه اين خطبه را امام عليه السّلام زمانى ايراد فرمود : كه مردم خواهان صلح با لشكر معاويه شدند ( در حالى كه امام عليه السّلام قلبا مخالف بود و اگر فشار شديد گروهى بىخبر نبود هرگز تن به آن نمىداد ) امام عليه السّلام در ابتداى سخنش چنين فرمود : اين گروه ، هرگز به سوى حق باز نمىگردند و دعوت به سوى توحيد و عدالت را پذيرا نمىشوند تا زمانى كه در ميدان نبرد آماج تيرها شوند و لشكرها پشت سر هم به آنها هجوم برند ، و تا زمانى كه مقدّمهء لشكر و سپس دنباله آن آنها را تيرباران كنند و تا زمانى كه لشكرها پى در پى به شهرهاى آنها حملهور شوند و سواران از هر طرف به اراضى آنان هجوم آوردند ، و آبگاه و چراگاه آنها به خطر بيفتد و از درّهها ( و كوهها ) به آنان حمله كنند ( آرى زمانى تسليم حق مىشوند كه ) گروهى پاكباز و پر استقامت كه شهادت شهيدانشان عزم آنها را بر طاعت خدا و