مىشمرد كه در خطبهء سى و چهار نهج البلاغه آمده است : « انّ امرء يمكّن عدوّه من نفسه . . . ، به خدا سوگند كسى كه دشمنى را بر جان خويش مسلط گرداند كه گوشتش را بخورد ، استخوانش را بشكند و پوستش را بر گيرد ، بسيار عاجز و ناتوان و قلب و روح او بسيار كوچك و ضعيف است . » سپس به ذكر گروه ديگرى از كسانى كه اين راه پر افتخار را برگزيدند و مرگ شرافتمندانه را بر زندگى ذليلانه ترجيح دادند مىپردازد .
ابن ابى الحديد در سخن ديگرى چنين آورده است كه مردى روز عاشورا با عمر سعد بود شخصى به او گفت : واى بر تو آيا شما فرزندان رسول خدا صلّى اللّه عليه و آله و سلّم را كشتيد ؟ او چنين جواب داد اگر تو هم آنچه را ما ديديم مشاهده مىكردى كارى جز كار ما انجام نمىدادى ! گروهى به ما يورش بردند كه قبضههاى شمشير را محكم در دست داشتند و همچون شيران به ما حملهور شدند ، سواران را از چپ و راست به خاك مىريختند و همگى آمادهء شهادت بودند ، نه امان مىپذيرفتند ، نه علاقهاى به مال داشتند ، و نه چيزى ميان آنها و شهادت مانع مىشد ، اگر دير جنبيده بوديم همهء ما را نابود مىكردند ، حال بگو غير از اين كارى كه ما انجام داديم چه مىتوانستيم انجام دهيم ! « 1 » »
2 - شستشوى مغزى ساده انديشان
نكتهء مهم ديگرى كه در خطبهء بالا به چشم مىخورد ، اين است كه گاه سردمداران باطل با سخنان فريبنده چنان در اعماق روح ساده لوحان نفوذ مىكنند كه آنها را به عشق شهادت در راه خدا براى پيش برد اهداف شوم خودشان بسيج مىنمايند ، و اين گروه در حالى كه عملا رو به سوى دوزخ پيش مىروند باورشان چنين است كه به طرف بهشت در پروازند ، و اين منتهاى بدبختى است .
معاويه تنها كسى نبود كه از اين روش استفاده كرد ، قبل و بعد از او حتى در دنياى امروز كم نيستند آنها كه به اين روش متوسّل مىشوند ، پيروان خود را شستشوى
هامش
( 1 ) شرح نهج البلاغه ، ابن ابى الحديد ، جلد سوم ، صفحهء 263 .