اين جهان ) به دست ما مجازات شويد ، اكنون كه چنين است شما انتظار بكشيد ما هم با شما انتظار مىكشيم ! » « 1 » در پايان اين خطبه امام عليه السّلام به نيرنگهاى معاويه و سادهلوحى گروهى از شاميان فريب خورده اشاره كرده ، مىفرمايد : « آگاه باشيد معاويه گروهى از بيخبران گمراه را همراه خود آورده و حق را با نيرنگ و تزوير بر آنها پنهان نموده ، تا آنجا كه گلوهاى خويش را آماج تيرها و شمشيرهاى مرگ ساختهاند ! » ( ألا و إنّ معاوية قاد لمة « 2 » من الغواة « 3 » و عمّس « 4 » عليهم الخبر ، حتّى جعلوا نحورهم أغراض « 5 » المنيّة ) ، در اين گفتار از يك سو معاويه را معرفى مىكند كه بنيان حكومتش بر فريب و نيرنگ و بهرهگيرى از ساده لوحان بى خبر است ، و از سوى ديگر شاميان فريب خوردهء لشكر او را معرفى مىنمايد كه آنها چنان گرفتار شستشوى مغزى شدهاند كه حتّى حاضرند جان خود را در طريق باطل و مقاصد شوم معاويه بر باد دهند ! شايد اين جمله پاسخ به سؤالى است كه در ذهن ياران آن حضرت پيدا شده بود و آن اين كه چگونه شاميان حاضرند تا سر حدّ مرگ از مطامع مادى معاويه دفاع كنند و جان خود را بر سر اين كار نهند .
امام عليه السّلام اين حقيقت را فاش مىكند كه قدرت معاويه بر فريب و نيرنگ و دگرگون
هامش
( 1 ) سورهء توبه ، آيهء 52 .
( 2 ) « لمه » از مادّهء « لمى يلمو لموا » به معنى برگرفتن چيزى به طور كامل است و « لمه » ( به ضمّ لام و فتح ميم بدون تشديد ) به معنى گروه و جماعتى از مردم است ، و بعضى گفتهاند : در مورد گروهى به كار مىرود كه بين سه تا ده نفر باشند ، و انتخاب اين تعبير در خطبهء بالا كنايه از بىاعتنايى به لشكر معاويه و ناچيز بودن آنهاست .
( 3 ) « غواة » به معنى گمراهان جمع « غاوى » از مادهء « غىّ » به معنى گمراه شدن است ، اين واژه ، گاه به معنى افراد جلف و بى سروپا نيز به كار مىرود ، و در خطبهء بالا تاب هر دو معنى را دارد .
( 4 ) « عمّس » در اصل از ريشهء « عمس » ( بر وزن لمس ) به معنى محو شدن و بىخبر ماندن و ناآگاه بودن نسبت به چيزى است ، به همين جهت به شبهاى بسيار تاريك « عميس » گفته مىشود ، اين تعبير در خطبهء بالا اشاره به پرده پوشى معاويه ، و مخفى ساختن حقايق از شاميان است .
( 5 ) « اغراض » جمع « غرض » معانى مختلفى دارد ، از جمله شوق ، ملالت ، تنفّر ، ترس ، پر كردن ظرف از آب ، ولى معنى اصلى و معروف آن هدفى است كه به سوى آن تير مىاندازند و در خطبهء بالا منظور همين معنى است .