دستگاههاى پيشرفتهء علمى قادر نيستند اندكى از وظايف متنوّع و سنگين آن را انجام دهند . اگر در تمام جهان هستى هيچ نشانهاى براى وجود خدا جز همين يك عضو نبود براى پى بردن به ذات پاك او كافى بود ، تا چه رسد به اين كه به هر سو نگاه كنيم آثار او را مىبينيم .
اين همه موجودات زندهء متنوّع كه به گفتهء دانشمندان هنوز صدها هزار نوع از آن در دل جنگلها و صحراها ناشناخته مانده و ميليونها نوع ديگر در اعماق اقيانوسها ، هر يك به تنهايى دليل روشنى بر عظمت و قدرت و علم بىانتهاى او است ، با اين حال چگونه ممكن است كسى در دل انكارش كند هر چند به خاطر هوا پرستى و علايق مادى لفظ انكار بر زبان جارى كند . و به گفته بعضى از دانشمندان غرب اگر كسى بخواهد خدا را منكر بشود بايد چشم بر هم بگذارد و هيچ يك از موجودات جهان طبيعت را نبيند .
همچنين به گفتهء دانشمند ديگرى هر كشف تازهء علمى در جهان آفرينش راه تازهاى به سوى خدا مىگشايد و به اين ترتيب با پيشرفت علم و دانش بشرى راه خداشناسى روز به روز هموارتر مىگردد .
سرانجام در پايان اين خطبه مىفرمايد : « خداوند بسيار برتر است از گفته كسانى كه موجوداتى را به او تشبيه مىكنند و يا ذاتش را انكار مىنمايند » ! ( تعالى اللّه عمّا يقول المشبّهون به و الجاحدون له علوّا كبيرا ) .
مشبّهه ( گروه تشبيه كنندگان ) به دو معنى اطلاق مىشود : كسانى كه خدا را به بندگانش تشبيه مىكنند و مثلا براى او جسم و اعضاء و دست و پا قائل مىشوند و كسانى كه موجودات ديگر را به او تشبيه مىكنند و شريك و همتا قرار مىدهند ، مثلا به جاى عبادت خداوند در برابر بتها سجده مىكنند .
جمعى از مفسران ( نهج البلاغة ) جملهء بالا را اشاره به معنى اول دانستهاند ، در حالى كه بعضى ديگر ناظر به معنى دوم مىدانند و با توجّه به تعبير ( المشبّهون به ) معنى دوم صحيحتر به نظر مىرسد هر چند هر دو گروه در اشتباهند ، زيرا نه او
پيام امام امير المومنين ( ع ) ( فارسى ) — صفحة 556
مساهمون: الشيخ ناصر مكارم الشيرازي
ص٥٥٦