صفات مخلوقات را دارد كه در اين صورت ذات پاكش دستخوش حوادث بود ، و نه مخلوقى مىتواند در جايگاه و مقام او قرار گيرد ، چرا كه هيچ يك از صفات او را ندارد .
نكته وجودش آشكار و كنه ذاتش پنهان است
در اين خطبهء كوتاه اما پر معنى به چند محور مهم در زمينهء اسماء و صفات خداوند اشاره شده است : نخست به خفاى كنه ذات خداوند در عين ظهور وجود او در تمام عالم هستى به گونهاى كه نه هيچ كس مىتواند وجودش را انكار كند و نه احدى قدرت دارد احاطه بر كنه ذات پاكش پيدا كند .
و اين يكى از آثار نامتناهى بودن وجود مقدس اوست كه هر گاه گامى به سوى شناخت كنه ذات او از طريق خرد برداريم شعاع ذات نامحدودش فكر ما را گامها به عقب بر مىگرداند و هر زمان به سوى اوج كنه صفاتش پرواز كنيم بال و پر ما مىسوزد و سقوط مىكنيم و به گفتهء ابن ابى الحديد معتزلى ، در شعر زيبايش :
فيك يا أعجوبة الكون * غدا الفكر كليلا
أنت حيّرت ذوي اللّبّ * و بلبلت العقولا
كلّما قدّم فكري فيك * شبرا فرّ ميلا
ناكصا يخبط في * عمياء لا يهدى سبيلا
« در ذات تو اى اعجوبهء جهان هستى فكر خسته و وامانده شد ، تو صاحبان انديشه را حيران ساختهاى و خردها را به هم ريختهاى ، هر زمان فكر من يك وجب به تو نزديك شود يك ميل فرار مىكند ، آرى به عقب بر مىگردد و در تاريكيها غرق مىشود و راهى به پيش پيدا نمىكند « 1 » » .
هامش
( 1 ) اين اشعار در حواشى « شرح باب حادى عشر » در صفحهء اول از قول « ابن ابى الحديد » آمده است .