دار مني « 1 » لها الفناء ) .
آرى آثار فنا و زوال از در و ديوار جهان نمايان است ، درختانى كه در بهار شكوفه مىآورند و برگهاى زيبا بر شاخسار آنها ظاهر مىشود چند ماه بعد به هنگام پاييز پژمرده و خشك شده و با تند باد به هر سو پراكنده مىشوند ، گويى نه بهارى در كار بود و نه برگ و نه شكوفهاى ! جوانان نيرومند و پر نشاط ديروز ، پيران ناتوان و خستهء امروزند ، و پيران خستهء امروز استخوانهاى پوسيدهء فردا ! عجبا كه قانون فرسودگى و پيرى در مجموعهء جهان آفرينش و عالم خلقت نيز حاكم است و دانشمندان از آن تعبير به « آنتروپى » مىكنند ، اتمهاى موجودات تدريجا متلاشى مىشود ، و انرژيها به سوى يكنواختى پيش مىرود و منظومهها و كهكشانها رو به زوال مىگذارد .
سپس امام عليه السّلام به بعد ديگرى از اين معنى پرداخته ، مىفرمايد : « و جلاى وطن براى اهل آن مقدر شده است » ( و لأهلها منها الجلاء « 2 » ) .
همهء انسانها بدون استثنا دير يا زود با اين سراى فانى وداع مىگويند و به سوى زندگى جاويدان سراى ديگر مىشتابند ، اين يك تقدير حتمى الهى است كه هيچ كس نمىتواند آن را انكار كند ، و به همين دليل در آيات قرآن از مرگ به عنوان « يقين » ياد شده ، چرا كه حتّى منكران مبدأ و معاد نيز به آن يقين دارند ! در سومين و چهارمين وصف به پارهاى از جهات فريبندهء دنيا كه گروهى را به سوى خود جذب مىكند اشاره كرده ، مىفرمايد : « اين دنيا ( ظاهرا ) شيرين و سرسبز ( و دل انگيز و وسوسهآميز ) است » ( و هي حلوة خضراء ) .
شيرينى مربوط به ذائقه و خرمى و طراوت مربوط به باصره و بينايى است ، آرى زيبايى خيره كننده و زرق و برق دنيا انسانهاى غافل را به سوى خود مىكشاند ، و
هامش
( 1 ) « منى » از ماده « منى » ( بر وزن نفى ) به معنى برنامهريزى كردن است ، و به آرزوهايى كه انسان براى آن طراحى مىكند اطلاق مىگردد ، و مفهوم جمله بالا اين است كه در طبيعت دنيا فنا مقدر شده است .
( 2 ) « جلاء » در اصل به معناى ظاهر نمودن و آشكار ساختن است و از آنجا كه خروج از شهر و وطن افراد را در صحنهء بيابان ظاهر و آشكار مىسازد گويى انسان در شهر مخفى است و با خروج آشكار مىشود به اين معنى نيز جلاء اطلاق شده است و جلاى وطن به معنى ترك وطن است .