سفرهء رحمت و مغفرت او را گسترده كه همگان مىتوانند بر سر آن بنشينند ، حتى در حديثى از پيامبر صلّى اللّه عليه و آله و سلّم آمده است : « در روز قيامت آن چنان خداوند دامنهء مغفرت خود را مىگستراند كه به فكر احدى خطور نكرده است ، تا آنجا كه حتى ابليس هم در رحمت او طمع مىكند » ! ليغفر اللّه يوم القيامة مغفرة ما خطرت قطّ على قلب أحد حتّى إبليس يتطاول اليها ! « 1 » و در حديث نبوى ديگرى مىخوانيم : « خداوند عز و جل يك صد رحمت دارد كه يكى از آنها را بر زمين نازل كرده و در ميان مخلوقاتش تقسيم نموده است و آنچه از محبّت و رحم و مروّت در ميان آنها است از آثار همان يك جزء است ، و نود و نه جزء ديگر را جهت خودش براى روز قيامت ذخيره كرده است ! « 2 » و از آنجا كه توجه به اين امور سبب گرايش بندگان به عبادت او مىشود در چهارمين جمله مىفرمايد : « از پرستش و عبادتش نبايد سرپيچى كرد » ( و لا مستنكف « 3 » عن عبادته ) .
چرا كه با آن همه نعمت و رحمت ، استنكاف از عبادت او جز عذاب و خوارى نتيجهاى ندارد قرآن مجيد مىگويد :
« وَ أَمَّا الَّذِينَ اسْتَنْكَفُوا وَ اسْتَكْبَرُوا فَيُعَذِّبُهُمْ عَذاباً أَلِيماً وَ لا يَجِدُونَ لَهُمْ مِنْ دُونِ اللَّهِ وَلِيًّا وَ لا نَصِيراً »
« 4 » ، و آنها را كه ابا كردند و تكبّر ورزيدند مجازات دردناكى خواهد كرد ، و براى خود غير از خدا سرپرست و ياورى نخواهند يافت ! سپس در بيان پنجمين و ششمين مواهب الهى مىفرمايد : « همان خدايى كه رحمتش دائمى و زوال ناپذير است » ( نعمتش هميشگى و جاودانى » و هر زمان نعمت تازهاى از او فرا مىرسد ) ( الّذى لا تبرح منه رحمة ، و لا تفقد له نعمة ) .
با اين كه در اوصاف پيشين سخن از « رحمت » و « نعمت » الهى بود باز در اينجا هر
هامش
( 1 ) فى ظلال نهج البلاغة ، جلد 1 ، صفحهء 269 .
( 2 ) مجمع البيان ، ذيل تفسير آيهء بسم اللّه الرحمن الرحيم در آغاز سورهء حمد .
( 3 ) « استنكاف » از ماده « نكف » ( بر وزن نظم ) در اصل به معنى دور كردن ، يا دور كردن اشك از صورت با انگشتان است و « انتكاف » به معنى خارج شدن از سرزمينى به سرزمين ديگر است ، و « استنكاف » به معنى خوددارى كردن و اعراض از چيزى است .
( 4 ) سورهء نساء ، آيهء 173 .