دو تكرار شده است و از ظاهر تعبيرات اين چند جمله چنين استفاده مىشود كه نخست اشاره به اصل رحمت و نعمت الهى شده ، سپس از دوام و پايدارى آنها سخن به ميان آمده كه هر كدام موهبتى جداگانه است ، نعمت و رحمت او از مواهب اوست ، و داوم آنها نيز از عنايات او .
و اين همان است كه در قرآن مجيد مىخوانيم :
« وَ إِنْ تَعُدُّوا نِعْمَةَ اللَّهِ لا تُحْصُوها »
« 1 » ، و اگر نعمتهاى خداوند را بشماريد هرگز نمىتوانيد آنها را احصاء كنيد ! » جالب توجه اين كه اين دو وصف را در واقع به صورت دليلى بر عدم استنكاف بندگان از عبادت پروردگار ذكر كرده است ، اين همان چيزى است كه در علم كلام تحت عنوان « شكر منعم يكى از انگيزههاى معرفة اللّه » ، ذكر كردهاند .
واژههاى رحمت و نعمت و مغفرت ، با اين كه با يكديگر پيوند دارند هر يك مفهوم جداگانهاى دارند ، رحمت معنى وسيعى دارد كه هر گونه محبت الهى را در بارهء بندگان شامل مىشود ، خواه از طريق بخشش نعمتها باشد يا از طريق آمرزش گناهان ، و به تعبير ديگر : نسبت ميان رحمت و هر يك از آن دو ( نعمت و مغفرت ) نسبت عموم و خصوص مطلق است ، ولى نعمت و مغفرت دو مفهوم جداى از هم دارند ، نعمت در مورد امكانات وجودى به كار مىرود كه به انسان در مسير تكامل كمك مىكند ، و او را بهرهمند مىسازد ، ولى مغفرت زدودن آثار گناه و برداشتن موانع از سر راه است .
هامش
( 1 ) سورهء نحل ، آيهء 18 .