ريخته باشند بيشتر باقى نمانده است ، ( ألا و إنّ الدّنيا قد ولّت حذّاء « 1 » ، فلم يبق منها إلّا صبابة كصبابة الإناء اصطبّها صابّها ) .
در اينجا دنيا به موجودى تشبيه شده كه به سرعت در مسير خود باز مىگردد ، اين همان واقعيت حركت چرخ زمان و گذشت سريع عمر انسانى است ، حركتى كه از اختيار انسان بيرون است ، و حتى يك لحظه نيز متوقف نمىشود ، حركتى كه فراگير است و تمام كائنات ، جز ذات پاك پروردگار را بدون استثناء شامل مىشود ، زمين و آسمان و ستارگان و كهكشانها و انسان و حيوانات همه در اين حركت فراگير شركت دارند ، و به سوى فناء و نابودى پيش مىروند ، فنائى كه دريچهء عالم بقا است .
كودكان به سرعت ، جوان ، جوانان پير ، و پيران از ميان جمع ما خارج مىشوند ، تازه اين در صورتى است كه اجلهاى معلّق دامن افراد را نگيرد ، و از كودكى يا جوانى به عمر انسان پايان ندهد .
امام در اين سخن مىفرمايد : باقى ماندهء عمر دنيا بسيار كم است ، درست همانند قطرات آبى كه به بدنهء ظرف پس از واژگون كردن آن باقى مىماند ، و يا به تعبير ديگر : هنگامى كه انسان ظرف پر از مايع را واژگون مىكند ، سپس آن را به حالت اوّليه بر مىگرداند ، كمى آب ، ته ظرف جمع مىشود كه آن را « صبابه » « 2 » مىگويند . و جمله « اصطبّها صابّها » يا به اين معنى است كه وقتى انسان متوجه شد هنوز اندكى آب ته ظرف باقى مانده ، بار ديگر آن را سرازير مىكند تا آن هم فرو بريزد ( اين در صورتى است كه « اصطبّ » و « صبّ » به يك معنى باشد ) .
و يا اين كه گاهى انسان آن ته مانده را براى خود نگه مىدارد تا كامى از آن تر كند
هامش
( 1 ) « حذّا » همان گونه كه در تفسير سيد رضى ( رضوان اللّه تعالى عليه ) و مفسران نهج البلاغة آمده و به معنى « سريع » است ، و در اصل از « حذّ » ( بر وزن حظّ ) به معنى قطع ، يا قطع سريع گرفته شده ، سپس به هر حركت سريع اطلاق شده است ، « حذا » مؤنث ( احذّا ) است .
( 2 ) « صبابه » در متن به قدر كافى توضيح داده شده است ، نكتهاى كه در اينجا بايد بر آن بيفزاييم اين است كه ضميرهايى كه در ( اصطبها ) و ( صابها ) آمده به صبابه بر مىگردد زيرا واژهء اناء مذكر است ، و ضمير مؤنث به آن باز نمىگردد .