مىكردند ، پاسخ آنها را « تاريخ » داده است ، زيرا با چشم خود ديدهايم و يا شنيدهايم كه به هنگام متلاشى شدن شيرازهء يك حكومت و قرار گرفتن مردم براى چند روز يا چند ساعت در شرائط بىحكومتى ، اراذل و اوباش كه در هر جامعهاى وجود دارند به اموال و نواميس مردم حملهور شده ، مغازهها و مراكز تجارى را به سرعت غارت مىكنند ، نواميس مورد تجاوز قرار مىگيرند و خونهاى بىگناهان ريخته مىشود ، جادهها ناامن مىگردد و تمام فعاليتهاى مثبت اجتماعى متوقّف مىشود ، دشمنان از هر سو به آن كشور حمله مىكنند ، بيت المال به غارت مىرود ، نه مؤمن در امان مىماند و نه كافر ، نه تنها حقّى به حقدار نمىرسد ، كه تمام حقوق پايمال مىگردد ، نه آرامشى وجود دارد و نه استراحتى .
بىشك اوّلين و مهمترين شرط براى زندگى صحيح امنيّت و نظم است ، سپس وجود افراد نيرومندى است كه در برابر دشمنان خارجى و زياده خواهان داخلى سدّى ايجاد كنند كه آن هم بدون تشكيل حكومت و بيت المال و جمعآورى بخشى از اموال عمومى در آن امكان پذير نيست .
حضرت در سخنان پر معنى بالا به تمام اين نكات دقيقا اشاره كرده است ، و منطق سست طرفداران بىحكومتى را به طور كامل ابطال مىكند .
در اينجا اين سؤال پيش مىآيد كه انجام وظائف هفتگانهء بالا كه از سوى امير برّ و نيكو كار و عادل مسلّم است ، آيا امير فاجر و ظالم نيز مىتواند اين وظائف را انجام دهد ؟ در حالى كه در كلام امام عليه السّلام اين وظائف براى هر دو بيان شده است ، به گونهاى كه نشان مىدهد كه هر دو توان انجام آن را دارند .
در پاسخ اين سؤال به اين نكته بايد توجه كرد : امير عادل و نيكو كار به يقين اين وظائف را انجام مىدهد ، و اما فاجر به طور كامل نه ، و بگونهء نسبى آرى ، چرا كه او براى ادامهء حكومت خود چارهاى ندارد جز اين كه نظم را رعايت كند ، در برابر دشمنان خارجى بايستد ، جادهها را امن و امان سازد و به طور نسبى جلو ظلم ظالمان را بگيرد ، هر چند خود او يكى از ظالمان است . زيرا در غير اين صورت
پيام امام امير المومنين ( ع ) ( فارسى ) — صفحة 436
مساهمون: الشيخ ناصر مكارم الشيرازي
ص٤٣٦