العشرين ، و ها أنا ذا قد ذرّفت « 1 » على السّتّين ! و لكن لا رأي لمن لا يطاع !
نكتهها
1 - پيروان نالايق ، شخصيت پيشوايان را زير سؤال مىبرند .
بىشك ، هيچ پيروزى و شكستى بدون دليل نيست و آنها كه همه ، يا بعضى از پيروزى و شكستها را به علل ناشناخته و عوامل مرموز و يا تصادف و اتفاق و شانس و طالع نسبت مىدهند ، كسانى هستند كه نمىخواهند با حقايق تلخ ، رو به رو شوند و آن را تحليل كنند .
در تحليلهاى معمولى ، غالبا ، عامل اصلى پيروزى و شكست را ، قدرت فرماندهى و مديريت و آگاهى او مىدانند ، در حالى كه در پارهاى از موارد ، مسأله عكس است و فرمانده و پيشوا از نظر روحيه و آگاهى و مديريت در نهايت قوّت است ، ولى پيروان ضعيف و ترسو و بىاراده و از هم بريده و بىتجربه - كه نمىتوانند طرحهاى دقيق مديريت پيشوايشان را به خوبى پياده كنند - عامل اصلى شكست محسوب مىشوند و اينجا است كه شخصيت و توان رهبرى ، در آتش فساد پيروان مىسوزد ! و اين براى يك فرمانده لايق و مدير و مدبر ، بسيار دردناك است .
اگر مىبينيد كه على عليه السّلام در اين خطبه ، مانند شمع مىسوزد و ناله سر مىدهد و مردم كوفه را زير رگبار سرزنشهاى خود قرار مىدهد ، به همين دليل است .
پراكندگى و پيمان شكنى و ضعف و زبونى آنان سبب شد كه نه تنها دشمن بلكه حتى دوستانى كه سوابق رشادت و مديريت پيروزمندانهء آن امام بزرگوار را در غزوات اسلامى ، به خاطر داشتند ، چشم بر هم ، نهاده و امام را متّهم به عدم آگاهى از فنون جنگ بكنند ! اين جاست كه امام دست آنها را گرفته و به سوى تاريخ گذشتهء زندگى خود مىبرد ، و مىفرمايد : من بيش از چهل سال ، تجربهء موفق در جنگها
هامش
( 1 ) « ذرّفت » در اصل از مادّه « ذرف » به معناى « سيلان اشك » است و سپس به « معناى عبور و گذشتن از چيزى » اطلاق شده . در جمله بالا مفهومش گذشتن از صد سال است .