اين نكته نيز قابل توجه است كه آنچه در تفسير اين جملهها در بارهء جهاد اصغر ( دشمن خارجى ) گفته شد ، در مورد جهاد اكبر ( جهاد با نفس ) نيز صادق است ، زيرا اگر جهاد با نفس نباشد ، قلب و جان انسان در برابر تهاجم شيطان ، سخت آسيب پذير خواهد بود .
سپس امام عليه السّلام به جنبههاى منفى ترك جهاد پرداخته و به هفت نكته ، در عبارات كوتاه و پر معنا ، اشاره مىفرمايد كه هر كدام از آنها ، اشاره به يكى از پيامدهاى منفى جهاد دارد :
نخست اين كه هر كس ، آن را از روى بىاعتنايى ترك گويد ، خداوند لباس ذلّت و خوارى بر تنش مىپوشاند . ( و همان گونه كه لباس ، بر تمام بدن احاطه مىكند ، ذلّت و خوارى ، تمام زندگى او را فرا مىگيرد ) ، فمن تركه رغبة عنه ألبسه اللّه ثوب الذّلّ .
تعبير به « رغبة عنه » اشاره به اين است كه افرادى ، بر اثر عذر و ناتوانى و بيمارى و نقص عضو ، قادر به جهاد نيستند ، از اين حكم مستثنايند ، همان گونه كه در آيات قرآن نيز به آن اشاره شده است . « 1 » دوم اين كه : بلا ، از هر سو ، او را احاطه مىكند ، ( و شمله البلاء ) .
چرا كه چنين شخص يا جامعهاى ، به خانه يا شهر بىدفايى مىماند كه حيوانات درنده و موجودات موذى ، از هر سو ، به آن هجوم مىآورند و براحتى در آن وارد مىشوند . آرى ، ديوار پولادين جهاد است كه جلو اين گونه بلاها را مىگيرد و انسان هاى درندهخو و موذى را ، دور مىسازد .
سوم اين كه : « چنين كسى ، گرفتار حقارت و پستى مىگردد ، و ديّث « 2 »
هامش
( 1 ) سورهء توبه ، آيهء 91 - 92 .
( 2 ) ديّث ، از مادّه « ديث » به معناى « خوار و ذليل و رام » است و افراد بىغيرت و بىاعتنا به وضع عفت خانوادهء خود را ، از اين جهت ، « ديوث » گفتهاند كه تن به عمل ذليلانه و حقارت آفرين مىدهند .