مرحوم شرف الدّين در المراجعات ، در اينجا ، تحليل جالبى دارد . خلاصهء آن ، اين است كه امام عليه السّلام مىخواست از يك سو ، حقّ مسلّم خود را در خلافت و نص و وصيت پيامبر صلّى اللّه عليه و آله و سلّم را محترم بشمارد و از سوى ديگر ، به منافقان و بدانديشان - كه براى محو اسلام ، در كمين نشسته بودند و اختلافات مهاجران و انصار نيز ، زمينه را براى قدرت نمايى آنان فراهم مىساخت ، - مجال عرض اندام ندهد . به همين دليل ، مدتى از بيعت خوددارى كرد تا مسألهء نخست ، يعنى ( مقام خلافت و امامت او ) ، تثبيت گردد و سپس براى حفظ اسلام و دفع شرّ منافقان ، اقدام به بيعت كرد تا مسألهء دوم روى ندهد . « 1 » در بعضى از فرازهاى نهج البلاغه نيز اشارهاى به اين معنا ديده مىشود . « 2 » باز ، در ذيل خطبهها و نامههاى متناسب با اين بحث ، در اين زمينه سخن خواهيم گفت ، ان شاء اللّه تعالى .
هامش
( 1 ) المراجعات ، نامهء 84 .
( 2 ) نهج البلاغه ، نامهء 62 .