رحلت پيامبر اسلام ، براى نيل به خلافت ، برنامهريزى كرده بودند - به اتّكاى چند نفر و ياورانى معدود و محدود ، با هيچ منطقى سازگار نبود ، زيرا چنين قيامى نه تنها به نتيجه نمىرسيد ، بلكه سبب مىشد گروهى از بهترين افراد خاندان پيامبر نيز كشته شوند و به علاوه ، ممكن بود اين درگيرى ، سبب شود كه شكافى در ميان مسلمانان ايجاد گردد و منافقان - كه در انتظار چنين حوادثى بعد از رحلت پيامبر بودند - از آن بهره گرفته ، موجوديت اسلام را به خطر بيندازند . به همين دليل ، امام ، سكوت دردآلود را ، بر قيامى كه اين همه خطر داشت ، ترجيح داد .
به همين دليل ، امام ، در ادامهء سخن خويش مىفرمايد : « من قيام نكردم ، چرا كه به مرگ آنان راضى نشدم و اين ، در حالى بود كه چشم بر خاشاك فرو بستم و با گلويى كه استخوان در آن گير كرده بود ( جرعهء تلخ حوادث را ) نوشيدم و بر نوشيدن اين جرعه - كه تلختر از حنظل بود - شكيبايى كردم ، و أغضيت « 1 » على القذى « 2 » ، و شربت على الشّجا « 3 » ، و صبرت على أخذ الكظم « 4 » ، و على أمرّ من طعم العلقم « 5 » .
هامش
( 1 ) « أغضيت » از مادّه « غضى » و به معناى « نزديك كردن پلكهاى چشم به هم » و به تعبير ديگر « چشم فرو بستن » است . به همين جهت شبهاى تاريك و ظلمانى را ، ليالى غاضيه مىگويند .
( 2 ) « قذى » ( بر وزن قضا ) به گفتهء مقاييس ، مفهومى بر خلاف صفا و خلوص دارد و به همين جهت ، به شيء آلودهاى كه در آب بيفتد و آن را خراب كند ، « قذى » مىگويند و نيز به چيزهايى كه در چشم مىافتد و چشم را ناراحت مىكند ، « قذى » گفته مىشود .
( 3 ) « شجا » از مادّه « شجو » به معناى « سختى و شدت و اندوه و غم » است . اين تعبير ، در مواردى كه چيزى گلوگير انسان مىشود نيز به كار مىرود .
( 4 ) « كظم » ( بر وزن غضب ) از مادّه « كظم » است . به گفتهء راغب در مفردات ، اين كلمه ، در اصل ، به معناى « محل خروج تنفس » است و كظوم ، به معناى « حبس نفس و سكوت » آمده است . اين مادّه به معناى « بستن دهان مشك بعد از پر كردن از آب » نيز به كار رفته است و در خطبهء بالا ، اشاره به اين است كه با اين كه دشمن ، گلوى مرا گرفته بود و مىفشرد ، من شكيبايى كردم .
( 5 ) « علقم » به گفتهء مجمع البحرين ، درختى است بسيار تلخ كه به آن حنظل نيز گفته مىشود و علقمه ، به معناى « تلخى » آمده است .