بسيار گويايى از زندگى آنها ، در چهار بعد فكرى و عاطفى و اقتصادى و اجتماعى ، ارائه مىدهد كه اگر تمام كتابهايى را كه در بارهء وضع عرب جاهلى نوشته شده است ، بررسى كنيم ، چيزى بيش از آن چه در اين خلاصه آمده ، در آنها نخواهيم يافت .
انتخاب اين بحث ، در آغاز خطبه ، ظاهرا به اين دليل است كه امام عليه السّلام مىخواهد گذشته قبل از اسلام مردم را ، به خاطرشان بياورد تا آن را با وضعى كه بعد از بعثت پيامبر اكرم صلّى اللّه عليه و آله و سلّم پيدا كردند ، مقايسه كنند و قدر و ارزش آن را بشناسند و اين سرمايهء گران بها را با اختلافات و پراكندگىها و پيروى از هوا و هوس ، از دست ندهند ، چرا كه ارزش نعمتها ، تنها ، در مقايسه با فقدان آنها روشن و آشكار مىشود .
حضرت ، در آغاز مىفرمايد : « خداوند ، محمد صلّى اللّه عليه و آله و سلّم ، را به رسالت مبعوث كرد تا جهانيان را بيم دهد ( و از كيفر الهى كه در انتظار طاغيان و منحرفان از راه حق و عدالت است ، بترساند ) و او را امين بر آيات كتاب خود قرار دهد ، ( إنّ اللّه بعث محمّدا صلّى اللّه عليه و آله و سلّم ، نذيرا للعالمين و أمينا على التّنزيل . ) قابل توجه اين كه امام عليه السّلام در اين جمله ، فقط ، بر « نذير ( بيم دهنده ) بودن » پيامبر اكرم صلّى اللّه عليه و آله و سلّم تكيه كرد ، با اين كه مىدانيم كه آن حضرت ، هم بشير است و هم نذير ، همان گونه كه در قرآن مجيد ، كرارا ، اين دو صفت ، كنار هم قرار گرفتهاند :
« يا أَيُّهَا النَّبِيُّ إِنَّا أَرْسَلْناكَ شاهِداً وَ مُبَشِّراً وَ نَذِيراً »
، اى پيامبر ! ما ، تو را به عنوان گواه و بشارت دهنده و بيم دهنده فرستاديم » . « 1 » و آيات ديگر « 2 » .
ولى از آنجا كه انگيزهء حركت به سوى انجام دادن وظايف و پرهيز از تخلفات ، غالبا ، مجازاتها است ، بيشتر روى عنوان نذير تكيه مىشود . به همين دليل ، در بسيارى از آيات قرآن ، در مورد پيامبر اكرم صلّى اللّه عليه و آله و سلّم و ساير انبياء روى عنوان نذير تكيه
هامش
( 1 ) سورهء احزاب ، آيهء 45 .
( 2 ) مانند 28 سبأ ، و 24 فاطر ، و 8 فتح ، و 119 بقره .