جواب : بيّنه طريق است و اگر قاضى از طريق حسّى يا قريب به حسّ ، يقين بر خلاف آن پيدا كند ، بيّنه از درجه اعتبار ساقط مىشود .
سؤال 678 - آيا دلايل كشف جرم و اثبات آن از نظر فقهى منحصر به شهادت ، اقرار و سوگند است ؟
جواب : راه چهارمى نيز وجود دارد كه آن علم قاضى است كه از مجموعه قرائن حسّى يا قريب به حس حاصل مىشود و دامنه وسيع و گستردهاى دارد كه بسيارى از طرق كشف جرم در زمان ما را شامل مىشود ؛ ولى علم حاصل از مقدّمات نظرى و حدسيّات خالى از اشكال نيست .
سؤال 679 - آيا دلايل علمى مانند : اثر انگشت ، آزمايش خون و طرق علمى و تجربى ديگر ، كه امروزه در دنيا مورد استفاده جرمشناسان قرار مىگيرد ، مىتواند به عنوان دليل شرعى براى كشف و اثبات جرم به حساب آيد ؟
جواب : هرگاه اين امور سبب علم گردد قاضى مىتواند بر آنها تكيه كند .
سؤال 680 - لطفاً به سؤالات زير پاسخ دهيد :
الف ) آيا قوام اماره به دست عرف است يا در انحصار شرع ؟ به اين معنا كه اگر انحصار امارات در دست شارع باشد و عرف و عقلا هيچگونه نقشى نداشته باشند ، در اين صورت جايى براى راههاى علمى كشف و اثبات جرم امروزى نخواهد بود جز از طريق نقش آنها در علم قاضى آن هم اگر در علم قاضى مبناى خاصّى اتخاذ نكنيم .
ب ) آيا وسايل امروزى كه براى اثبات جرم در محاكم قضايى مورد استفاده قرار مىگيرد اماره است ؟
ج ) آيا هر امارهاى در دادرسى حجّت است ؟
جواب : معمولًا در اصول فقه ، كه صحبت از امارات شرعيّه و عقلائيّه مىشود ، مىگويند : « امارات عقلائيّه بايد در زمان شارع باشد و به امضاى شرع برسد و لو به عدم ردع » ؛ ولى در مسأله علم قاضى كه در دنياى امروز مهمترين طريق اثبات جرم است راه بسيار باز و برنامه كاملًا روشن است .
استفتاءات جديد ( فارسى ) — صفحة 221
مساهمون: الشيخ ناصر مكارم الشيرازي
ص٢٢١