بحث در تدبر و تفكر در آيات الهى بود و به مناسبت دو نمونه از آيات تهديد و دو نمونه از تشويق را متذكر شديم با توضيحاتى كه داده شد ، روشن گرديد كه بايد تلاش كرد تا در زمره كسانى نباشيم ، كه خداوند متعال فرمود :
( أَفَلَا يَتَدَبَّرُونَ الْقُرْآنَ أَمْ عَلَى قُلُوب أَقْفَالُهَا ) :
« آيا در قرآن تدبّر نمىكنند ؟ يا بر دلهاى آنها قفل نهاده شده است » « 1 » در خود بنگر مبادا بواسطه اعمال زشت و صفات ناپسند ، قلب ما قفل خورده و نمىدانيم ، چرا از قرآنى كه نور است گريزانيم ؟
( قَدْ جَاءَكُمْ مِنَ اللهِ نُورٌ ) « 2 »
چرا از كتابى كه تماماً يادآورى و ذكر و بركت است غافليم
( وَهَذَا ذِكْرٌ مُّبَارَكٌ ) « 3 »
چرا از نسخه شفابخش و رحمت الهى بيزاريم
( وَنُنَزِّلُ مِنَ الْقُرْآنِ مَا هُوَ شِفَاءٌ وَرَحْمَةٌ لِّلْمُؤْمِنِينَ ) « 4 »
در حديثى از امام صادق ( عليه السلام ) در تفسير جمله ( أَمْ عَلَى قُلُوب أَقْفَالُهَا )
چنين آمده است :
« انّ لَكَ قلباً و مسامع و انّ الله اذا اراد ان يهدىَ عبداً فَتَحَ مسامع قَلبه و اذا اراد به غَير ذلك خَتَم مسامع قلبه فلا يصلح ابداً و هو قول الله عزوجل ( أَمْ عَلَى قُلُوب أَقْفَالُهَا
) : « براى تو قلبى است و گوشهائى كه ( راه نفوذ در آن است ) و خداوند هرگاه بخواهد بندهاى را ( به خاطر تقوايش ) هدايت كند ، گوشهاى قلب او را مىگشايد ، و هنگامى كه غير از اين بخواهد بر گوشهاى قلبش مهر مىنهد ، به گونهاى كه هرگز اصلاح نخواهد شد ، و اين معنى سخن خداوند است »
( أَمْ
هامش
( 1 ) . سوره محمّد ، آيه 24 . تدبّر از ماده دَبر به معنى بررسى نتائج و عواقب چيزى است به عكس تفكّر كه بيشتر به بررسى علل و اسباب چيزى گفته مىشود و به كار بردن هر دو تعبير در قرآن مجيد پرمعنا است - اقْفال در آيه جمع قُقْل در اصل از ماده ( قَفول ) به معنى بازگشت كردن يا ( قَفيل ) به معنى اشياء خشك است و از آنجا كه وقتى در را ببندند و بر آن قفل زنند هر كس بيايد از آنجا باز مىگردد ، و همانند موجود خشك و غير قابل انعطاف چيزى در آن نفوذ نمىكند ، به اين ابزار مخصوص قفل گفته شده است ( تفسير نمونه ، جلد 21 ، صفحه 469 ذيل همين آيه ) .
( 2 ) . سوره المائده ، آيه 15 .
( 3 ) . سوره الانبياء ، آيه 50 .
مبارك چيزى است كه داراى خير مستمر و مداوم باشد ، و اين تعبير در مورد قرآن اشاره به دوام استفاده جامعه انسانى از تعليمات آن است ، و چون مطلق آمده هرگونه خير و سعادت دنيا و آخرت را شامل مىشود .
( 4 ) . الاسراء ، آيه 82 .