و به همين مرحله اشاره دارد كه فرمودند : « رأى قلبى ربّى » : « ديد قلب و دل من پروردگارم را » و همچنين فرمودند :
« ما رايت شيئاً الّا و رَأَيت الدُّو قبله و بعده ومعه » :
« نديدم چيزى را مگر اين كه خدا را قبل و بعد و همراه او ديدم » ؛ ( يعنى با هر چيز سه مرتبه خدا را ديدم ) و اين مرحله با تزكيه و تصفيه نفس حاصل مىگردد ، اين مرحله را تشبيه كردهاند به اين كه كسى آتش را بعينه ببيند نه اين كه با استدلال به وجود آن پى ببرد .
در عرفان اسلامى درباره عيناليقين چنين گويد : « درجه دوم ، عيناليقين است و آن بىنيازى انسان از يافتن واقعيت به كمك استدلال است و بىنيازى انسان از خبر به وسيله ديدن است و پاره شدن حجاب علم به مشاهده واقعيت است .
« عيناليقين » شهود اشياء به كشف است ، به همانطور كه اشياء هستند ، و اين گونه مشاهد با كمك فطرت پاك و قلب سليم است و در صورت پاك شدن عالم جان از غبار گناه و كدورت شك و ترديد ميسر است ، منظور از حجاب علم هم معلوم است كه گاهى انسان صورتى مطابق با واقع در ذهن خود تصور مىكند ، و در حالى كه شىء غائب از او است ولى در صورت حضور شىء در برابر انسان و انعكاس آن برابر شىء در قلب اين عيناليقين است . « 1 »
حقاليقين آن است كه « ميان عاقل و معقول وحدت معنويه و ربط حقيقى حاصل شود به نحوى كه عاقل ذات خود را رشحهاى از سحاب فيض معقول و مرتبط به او ببيند و آناً فاناً اشراقات انوار او را به خود مشاهد نمايد » . « 2 » و به عبارت واضحتر فردى كه به اين مقام رسيده خود را پرتوى از انوار الهى مىداند كه در امواج اشعههاى آن ذات الهى غوطهور است ، به مانند كسى كه خود را در متن آتش قرار داده و به وجود آتش يقين كرده است .
رسيدن به اين مرحله نياز به مجاهدات قوى و پاك نمودن نفس از رذايل
هامش
( 1 ) . عرفان اسلامى ، جلد 1 ، صفحه 340 .
( 2 ) . معراج السعادة ، صفحه 72 ، چاپ انتشارات جاويدان .