مطالعه كند ، و بداند هر گنجى بعد او رنجى و هر راحتى بعد از محنتى و هر اجرى بعد از بلايى و هر ثوابى بعد از مصيبتى است .
يار و دوستى از دوستان درگاه نيست كه سر او به خنجر تسليم نبريده باشد ، و هيچ يك از مقّربان بارگاه نيست كه در باديه و بيابان محبت خارهاى مصيبت به پاى او نرفته باشد ، محرمى از محرمان قدس را نيافتم كه چهره او از خوناب جگر سرخ نشده باشد ، و صديقى از صديقان نشنيدم ، كه به سيلى عناء و رنج رخسار او كبود نشده باشد ، پس آدمى بايد به اميد ثوابهاى پروردگار چون مردان بلند همت ، بيابان بلا را با قدم صبر بپيمايد ، و دشوارىهاى اين راه را بر خود سهل نمايد ، چون مريضى كه متحمل حجامت و فَصْد ( رگ زدن ) و خوردن دواهاى گرم و سرد مىگردد ، و مانند تاجرى كه بارگران سفرهاى دور و دراز را به اميد سود مىكشد .
قابل توجه اينكه علماء اخلاق فرمودهاند : بالاتر از مقام رضا ، مقام تسليم و تفويض است ، زيرا در مقام رضا طبع انسان لحاظ و منظور شده ، و مىگويد : هرچه محبوب برايم بپسندد ، من مىپسندم و راضى به آن هستم ، ولى در مقام تسليم طبع و ميل و منيّت و تعلقات انسان لحاظ نمىشود بلكه طبع و موافقت و مخالفت آن را به خدا واگذار مىكند ، و گويا اصلًا طبعى و تعلّقى به امورات براى آن نمىبيند كه افعال خداوند موافق و مرضىّ آن باشد .
اين مقام تسليم از توكل هم بالاتر است ، زيرا كه توكل اعتماد كردن به خدا
اخلاق اسلامى در نهج البلاغه ( خطبه متقين ) ( فارسى ) — صفحة 202
مساهمون: الشيخ ناصر مكارم الشيرازي
ص٢٠٢