خَلقِ السَّمواتِ وَالارضِ رَبَّنا ما خلَلَقْتَ هذا باطِلا . . . » « 1 » ( در خلقت آسمانها و زمين و رفت و آمد شب و روز آياتى براى صاحبان عقل و خرد است . . . تفكّر مىكنند در آفرينش آسمانها و زمين ، گويند : پروردگارا اين دستگاه با عظمت خلقت را بيهوده نيافريدهاى . . . » .
از اين مقدمات نماز شب مىتوان فهميد كه عبادت با معرفت ارزش دارد و معرفت با نگرش به عظمت دستگاه خلقت زمين و آسمان حاصل مىشود .
قطر زياد عدسىها كه سال به سال بر آنها افزوده مىشود ، صحنههاى دور تر و شگفت انگيزترى را توانسته پشت دستگاهها منعكس كند ، عظمت اين جهان به جايى رسيد كه با ماشينهاى حساب تنها در يك قسمت آسمان كه مجموعه كهكشان ما وجود دارد صد ميليارد ( صد هزار ميليون ) ستاره شمارش شده ، خورشيد ما ستاره متوسطى در ميان اين ستارههاى كهكشان راه شيرى است و تعداد كهكشانها حداقل به يك ميليارد بالغ است ، منجّمين مىگويند تلسكوپهاى ما به جايى مىرسد كه تاريك نشان مىدهد ، ولى عوالم ديگرى هست كه هنوز ديد تلسكوپهاى ما به آنها راه پيدا نكرده است .
بسيارى از دانشمندان تفسير كردهاند كه جميع ستارگان مربوط به آسمان اول است و قرآن هم مىفرمايد : « انّا زَيَّنّا السَّماءَ الدُّنيا بِزينة الكَواكبِ . . . » « 2 » ؛ « به تاكيد ما آسمان نزديك ( دنيا مؤنث ادنى به معنى نزديك است ) را مزيّن ستارگان كرديم » .
من چه هستم و در برابر اين دستگاه با عظمت چيستم ، چكارهام و چه محلى از اعراب در ميان اين مخلوقات و كلمات الهى دارم ، پس عقل و وجدان حكم مىكند كه راهى جز عبوديت خدا را نبايد طى كرد و همين راه است كه در نهايت
هامش
( 1 ) . سوره آل عمران ، آيه 188 تا 194 .
( 2 ) . سوره صافات ، آيه 7 .