زياد بلند يا آهسته مخوان و در ميان اين دو راهى ( معتدل ) انتخاب كن » اين دستور به پيامبر ( صلى الله عليه وآله ) داده شد ، زيرا مشركان در مكه در رابطه با نماز ايشان مىگفتند : او نمازش را بلند مىخواند و موجب ناراحتى ما مىشود ، اين چه عبادت و چه برنامهاى است ؟ ! « 1 »
اما حدّ اعتدال ميان جهر و اخفتات در اين آيه از روايت امام صادق ( عليه السلام ) در تفسير على بن ابراهيم ، ذيل اين آيه فهميده مىشود ، حضرت فرمودند :
« الْجَهرُ بِها رَفْعُ الصَوتَ والتَّخافُتُ بها ما لَمْ تَسْمَع نَفْسُكَ واقْرَأ بَيْنَ ذلك » :
« جهر اين است كه زياد صدا را بلند كنى و اخفات آن است كه حتى خود نشنوى ، هيچ يك از اين دو را انجام نده ، بلكه حد وسط ميان آن دو را انتخاب كن » . « 2 »
نكتهاى كه جا دارد تذكر داده شود اين است كه : از آيه استفاده مىشود كه : اولًا عبادات خود را چنان انجام ندهيد كه بهانه به دست دشمنان افتاده و آنها را به استهزاء و مسخره بگيرند . چه بهتر كه همراه با شكوه و ادب اسلامى و ابهت و عظمت انجام بگيرد و اين كه بعضىها صداى بلندگوهاى مجالس دينى را بلند مىكنند و باعث ناراحتى و ايذاء مردم مىشوند بدانند كه اين صداى اسلام نيست ، بلكه صدايى است كه موجب پراكندگى مردم از اسلام و در نتيجه ضربه به تبليغا دينى و مذهبى است .
ثانياً بايد اعمال ما در تمام امور اعم از اجتماعى و سياسى و اقتصادى و غيره ، خالى از افراط كاريها و تندروىها و تفريط كارىها و مسامحه و سهلانگارى باشد ،
هامش
( 1 ) . لازم به تذكر است كه طبق روايت متعددى از امام باقر و امام صادق عليهمالسلام كه در تفسير نورالثقلين ( جلد 3 ، صفحه 233 ) آمده و طبق شأن نزولى كه از ابن عباس رسيده ، اين آيه مربوط به افراط و تفريط در بلند خواندن و آهسته خواندن است نه نمازهاى اخفاتيه ( نمازهايى كه در شبانه روز آهسته بايد خواند مثل ظهر و عصر ) و نه نمازهاى جهريه ( نمازهائى كه در شبانه روز بلند بايد خواند مثل صبح و مغرب و عشا ) اين حكم ديگى است كه فقهاى بزرگوار ما مدرك آن را در كتاب الصلاة آوردهاند .
( 2 ) . تفسير نورالثقلين ، جلد 3 ، صفحه 234 .