است كه : گاهى براى اين كه مثلًا كسى دست به محتواى صندوقى نزند و درِ آن را نگشايد ، آن را محكم مىبندند و بعد از بستن ، با نخ مخصوصى محكم مىكنند ، و روى آن مهر مىزنند كه اگر آن را بگشايند ، فوراً معلوم خواهد شد . اين تعبير در اينجا كنايه از نفوذناپذيرى مطلق است . « 1 »
[ طَحاها : ]
« وَ الأَرْضِ وَ مَا طَحاها »
« طَحاها » از مادّهء « طحو » ( بر وزن سهو ) هم به معناى انبساط و گستردگى آمده است ، و هم به معناى « راندن ، دور كردن و از ميان بردن » ، و در اينجا به معناى گستردن است ؛ چرا كه :
اوّلًا - زمين در آغاز در زير آب غرق بود ، تدريجاً آبها در گودالهاى زمين قرار گرفت ، خشكىها سر بر آورد و گسترده شد ، كه از آن تعبير به « دحو الارض » نيز مىشود .
ثانياً - زمين در آغاز به صورت پستىها و بلندىها با شيبهاى تند و غير قابل سكونتى بود ، بارانهاى سيلابى مداوم باريدند ، ارتفاعات زمين را شستند ، در درهها گستردند ، و تدريجاً زمينهاى مسطح و قابل استفاده براى زندگى انسان ، و كشت و زرع به وجود آمد .
بعضى از مفسران معتقدند كه در اين تعبير ، يك اشارهء اجمالى به حركت زمين نيز وجود دارد ؛ چرا كه يكى از معانى « طحو » همان راندن است ، كه مىتواند اشاره به حركت انتقالى زمين به دور آفتاب ، و يا حتى حركت وضعى آن به دور خود ، و يا هر دو باشد . « 2 »
[ طرائق : ]
« سَبْعَ طَرآئِقَ »
« طرائق » جمع « طريقه » به معناى « راه » يا به معناى « طبقه » است ؛ در صورت اول ، معناى آيه چنين مىشود كه ما هفت راه بالاى سر شما آفريديم ، ممكن است اين راهها طرق رفت و آمد فرشتگان باشد ، و ممكن است مدار گردش ستارگان آسمان . بنابر معناى دوم ، مفهومش اين است كه ما هفت طبقه ( هفت آسمان ) بر فراز شما آفريديم . « 3 »
[ طَرْف : ]
« قاصِراتُ الطَّرْفِ »
« طَرْف » ( بر وزن برف ) به معناى پلك چشم است ، و گاه ، به معناى نگاه كردن نيز آمده است ؛ توصيف زنان بهشتى به « قاصِراتُ الطَّرْفِ » ( آنها كه نگاهى كوتاه دارند ) اشاره به اين است كه : تنها چشم به همسران خود دوختهاند ، فقط به آنها عشق مىورزند و به غير آنان نمىانديشند كه اين ، از بزرگترين مزاياى همسر است .
بعضى از مفسران نيز ، آن را به معناى حالت خمار بودن چشم كه حالت جالب مخصوصى است دانستهاند ، جمع ميان اين دو معنا نيز ، بىمانع است .
هامش
( 1 ) . نحل ، آيهء 108 ( ج 11 ، ص 457 )
( 2 ) . شمس ، آيهء 6 ( ج 27 ، ص 58 )
( 3 ) . مؤمنون ، آيهء 17 ( ج 14 ، ص 236 )