اشاره كردهاند . بعضى ، احتمال دادهاند :
منظور « شهيدان راه خدا » بالخصوص بوده باشند اما اين بعيد به نظر مىرسد ، چرا كه سخن از گواهان محكمه عدل الهى است نه از « شهيدان راه حق » هر چند ممكن است آنها نيز در صف شهود باشند .
« شهداء » جمع « شهيد » از مادّهء « شهود » به معناى « حضور توأم با مشاهده » است ، خواه با چشم ظاهر باشد ، يا چشم دل ؛ و اگر به « گواه » ، شاهد و شهيد اطلاق مىشود ، به خاطر حضور و مشاهدهء صحنه است ، همانگونه كه اطلاق اين واژه بر « شهيدان راه خدا » ، به خاطر حضورشان در ميدان جهاد است . بعضى نيز احتمال دادهاند كه ، « شهداء » در سورهء « حديد » به همان معناى شهيدان راه خدا است ، يعنى افراد مؤمن اجر و پاداش شهيدان را دارند ، و به منزلهء شهداء محسوب مىشوند . « 1 »
[ شَهَوات : ]
« حُبُّ الشَّهَواتِ »
« شَهَوات » جمع « شهوت » به معناى علاقهء شديد به چيزى است ، ولى در آيهء بالا « شهوات » به معناى « مُشْتَهَيات » ( اشياء مورد علاقه ) به كار رفته است . « 2 »
[ شهود : ]
« إِلَّا كُنَّا عَلَيْكُمْ شُهُوداً »
« شهود » جمع « شاهد » ، در اصل ، به معناى حضور توأم با مشاهدهء با « چشم » و يا « قلب » و « فكر » است ؛ و تعبير به جمع ، اشاره به اين است كه نه تنها خدا ، بلكه فرشتگانى كه فرمانبردار او و مراقب اعمال انسانها هستند نيز ، از همهء اين كارها با خبر ، و شاهد و ناظرند . « 3 »
[ شهيد : ]
« الشُّهَدآءِ وَ الصَّالِحِيْنَ »
« شهيد » در اصل ، به معناى گواه است ، منتها گاهى انسان به وسيلهء سخن ، گواهى بر حق مىدهد و گاهى به وسيلهء عمل و كشته شدن در راه اهداف پاك ، گواهى مىدهد
« شهيد » به معناى « شاهد » از مادّهء « شهود » به معناى آگاهى توأم با حضور است مفهوم اين سخن در سورهء « حجّ » آن است كه شاهد بودن پيامبر صلى الله عليه و آله بر همهء مسلمانها به معناى آگاهى او از اعمال امت خويش است ، و اين با روايات « عرض اعمال » و بعضى از آيات قرآن كه به آن اشاره مىكند كاملًا سازگار مىباشد ؛ چرا كه طبق اين روايات ، اعمال همهء امت را در عرض هفته به حضور پيامبر صلى الله عليه و آله عرضه مىدارند و روح پاك او از همهء اينها آگاه و با خبر مىشود ، بنابراين او
هامش
( 1 ) . زمر ، آيهء 69 ( ج 19 ، ص 570 ) ؛ حديد ، آيهء 19 ( ج 23 ، صفحات 362 ، 368 )
( 2 ) . آل عمران ، آيهء 14 ( ج 2 ، ص 531 )
( 3 ) . يونس ، آيهء 61 ( ج 8 ، ص 400 )