« حطمه » نام تمام جهنم نيست بلكه نام بخش فوق العاده سوزانى از آن است . « 1 »
[ حطّه : ]
« وَ قُولُوا حِطَّةٌ »
كلمهء « حطّه » از مادّهء « حَطّ » كه در واقع شعار بنى اسرائيل به هنگام ورود به بيت المقدس بود ، صورت اختصارى از جملهء : مَسْئَلَتُنَا حِطَّة : « تقاضاى ما ريزش گناهان ما و يا ريزش باران عفو و رحمتت بر ما است » مىباشد . زيرا « حِطَّه » در اصل ، به معناى نزول چيزى از طرف بالا است . « 2 »
[ حَفَدَة : ]
« أَزْواجِكُمْ بَنينَ وَ حَفَدَةً »
« حَفَدَة » جمع « حافد » در اصل به معناى كسى است كه بدون انتظار پاداش ، با سرعت همكارى مىكند ، ولى در آيهء مورد بحث ، به عقيدهء بسيارى از مفسران ، منظور نوهها است و بعضى خصوص نوههاى دخترى را گفتهاند . بعضى ديگر معتقدند كه « حَفَدَه » به فرزندان بزرگ كه مىتوانند كمك و همكارى كنند اطلاق شده است . و بعضى آن را هرگونه معاون و كمككار را اعم از فرزندان و غير فرزندان دانستهاند . « 3 »
[ حَفَظَةً : ]
« وَ يُرْسِلُ عَلَيْكُمْ حَفَظَةً »
« حَفَظَةً » جمع « حافظ » و در اينجا به معناى فرشتگانى است كه مأمور نگاهدارى حساب اعمال انسانها هستند . « 4 »
[ حَفِىٌّ : ]
« كَأَنَّكَ حَفِيٌّ عَنْها »
« حَفِىٌّ » در اصل به معناى كسى است كه پى در پى از چيزى سؤال مىكند و با دقت و اصرار تعقيب مىنمايد و از آنجا كه اصرار در سؤال باعث پيشرفت علم و دانش انسان مىشود ، گاهى اين كلمه به معناى « عالم و دانشمند » نيز آمده است . « 5 »
[ حَفِيظ : ]
« أَرْسَلْنَاكَ عَلَيْهِمْ حَفيظاً »
« حَفِيظ » از مادّهء « حِفْظ » به كسى مىگويند كه از شخص يا چيزى مراقبت كرده و او را از زيان و ضرر حفظ مىكند . « حَفِيظ » از اين نظر كه صفت مشبهه است و معناى ثبات و دوام را مىرساند با « حافظ » كه اسم فاعل است تفاوت دارد ، بنابراين « حفيظ » به معناى كسى است كه به طور مداوم مراقب حفظ چيزى مىباشد ؛ در نتيجه مفهوم آيه چنين مىشود كه مسئوليت پيامبر صلى الله عليه و آله مسئوليت رهبرى ، هدايت و دعوت به سوى حق و مبارزهء با فساد است . « 6 »
هامش
( 1 ) . همزه ، آيات 4 ، 5 ( ج 27 ، ص 340 )
( 2 ) . اعراف ، آيهء 161 ( ج 6 ، ص 490 )
( 3 ) . نحل ، آيهء 72 ( ج 11 ، ص 345 )
( 4 ) . انعام ، آيهء 61 ( ج 5 ، ص 340 )
( 5 ) . اعراف ، آيهء 187 ( ج 7 ، ص 59 )
( 6 ) . نساء ، آيهء 80 ( ج 4 ، ص 41 ) ؛ انعام ، آيهء 104 ( ج 5 ، ص 484 ) ؛ ق ، آيهء 32 ( ج 22 ، ص 289 )