[ تدمير : ]
« فَدَمَّرْنَاها تَدْميراً »
« تدمير » از مادّهء « دمار » به معناى « هلاكت » ، از يك طريق اعجابانگيز است و به راستى هلاكت قوم فرعون در امواج خروشان نيل ، با آن كيفيتى كه مىدانيم از عجائب تاريخ بشر است . « 1 »
[ تَذْرُوه : ]
« تَذْرُوهُ الرِّياحُ »
« تَذْرُوه » از مادّهء « ذرو » به معناى پراكنده ساختن است . « 2 »
[ تذكّر : ]
« يَذَّكَّرُ إِلّآ أُولُوا الْأَلْبابِ »
« تذكر » به معناى « يادآورى » و نگاهدارى علوم و دانشها در درون روح است . « 3 »
[ تَذُودان : ]
« امْرَأَتَيْنِ تَذُودَانِ »
« تَذُودان » از مادّهء « ذود » ( بر وزن قول ) به معناى منع كردن و جلوگيرى نمودن است ، دختران شعيب مراقب بودند گوسفندانشان متفرق يا آميخته با گوسفندان ديگر نشود . « 4 »
[ تَرائِب : ]
« الصُّلْبِ وَ التَّرآئِبِ »
« تَرائِب » جمع « تريبه » بنا بر مشهور ميان علماى لغت استخوانهاى بالاى سينه است ، همانجا كه گردنبند روى آن قرار مىگيرد ، چنان كه « ابن منظور » در « لسانالعرب » مىگويد : « قالَ أَهْلُ اللُّغَةِ أَجْمَعُونَ مَوْضِعُ الْقِلادَةِ مِنَ الصَّدْرِ » . در عين حال ، معانى متعدد ديگرى نيز براى آن ذكر كرده است ، از جمله اين كه « تَرائِب » به معناى قسمت پيش روى انسان است ( در مقابل صلب كه پشت انسان است ) ، يا اين كه به معناى دستها ، پاها و چشمها است ، يا اين كه مجموعهء استخوانهاى سينه ، و يا چهار دنده از طرف راست و چهار دنده از طرف چپ است .
به هر حال ، در اين كه منظور از « صلب » و « ترائب » در اين آيهء شريفه چيست ؟ در ميان مفسران گفتگوى بسيار است و تفسيرهاى فراوانى براى آن گفتهاند از جمله :
1 - « صلب » اشاره به مردان و « ترائب » اشاره به زنان است ؛ چرا كه مردان مظهر صلابت ، و زنان مظهر لطافت و زينتند ، بنابراين ، آيه اشاره به تركيب نطفهء انسان از نطفهء مرد و زن مىكند ، كه در اصطلاح امروز « اسپرم » و « اوول » ناميده مىشود .
2 - « صلب » اشاره به پشت مرد ، و « ترائب »
هامش
( 1 ) . اسراء ، آيهء 16 ( ج 12 ، ص 76 ) ؛ فرقان ، آيهء 36 ( ج 15 ، ص 106 )
( 2 ) . كهف ، آيهء 45 ( ج 12 ، ص 486 )
( 3 ) . بقره ، آيهء 269 ( ج 2 ، ص 400 )
( 4 ) . قصص ، آيهء 23 ( ج 16 ، ص 67 )