در شأن نزول اين آيات روايات متعدّدى در كتب تفسير و حديث نقل شده ، كه از مجموع آنها چنين استفاده مىشود كه پيامبر صلى الله عليه و آله تصميم داشت لشكر اسلام را براى مقابلهء با دشمن ( احتمالًا براى جنگ تبوك ) آماده سازد ، و نياز به گرفتن كمك از مردم داشت ؛ هنگامى كه نظر خود را اظهار فرمود ، كسانى كه توانايى داشتند ، مقدار قابل ملاحظهاى به عنوان زكات يا كمك بلاعوض به ارتش اسلام خدمت كردند ؛ ولى بعضى از كارگران كم در آمد مسلمان مانند « ابوعقيل انصارى » يا « سالم بن عمير انصارى » با تحمّل كار اضافى و كشيدن آب در شب و تهيّهء دو من خرما كه يك من آن را براى خانوادهء خويش ذخيره كرد و يك من ديگر را خدمت پيامبر صلى الله عليه و آله آورد ، كمك ظاهراً ناچيزى به اين برنامهء بزرگ اسلامى نمود .
ولى منافقان به هر يك از اين دو گروه ايراد مىگرفتند : كسانى را كه زياد پرداخته بودند ، به عنوان رياكار اسرافكار معرفى مىكردند ، و كسانى را كه مقدار ظاهراً ناچيزى كمك نموده بودند ، به باد سخريّه و استهزا مىگرفتند كه آيا لشكر اسلام نياز به چنين كمكى دارد !
آيات فوق نازل شد و شديداً آنها را به عذاب خداوند بيم داد !
* * *
كارشكنى منافقان :
در اين آيات اشاره به يكى ديگر از صفات عمومى منافقان شده است كه آنها افرادى لجوج ، بهانه جو ، و ايراد گير و كارشكن هستند ؛ هر كار مثبتى را با وصلههاى نامناسبى تحقير كرده و بد جلوه مىدهند ، تا هم مردم را در انجام كارهاى نيك دلسرد سازند ، و هم تخم بدبينى و سوء ظن را در افكار بپاشند ، و به اين وسيله چرخهاى فعّاليّت مفيد و سازنده در اجتماع از كار بيفتد .
قرآن مجيد شديداً اين روش غير انسانى آنها را نكوهش مىكند ، و مسلمانان را از