است ؟ » پيامبر صلى الله عليه و آله فرمود : « جُهْدُ الْمُقِلّ ؛ مقدار توانايى افراد كم درآمد . »
* * * 2 صفتى كه در آيات فوق دربارهء منافقان عصر پيامبر صلى الله عليه و آله خوانديم - مانند ساير صفات آنان - اختصاصى به آن گروه و آن زمان ندارد ، بلكه از صفات زشت همهء منافقان در هر عصر و زمان است . آنها با روح بدبينى خاصّى كه دارند ، سعى مىكنند هركار مثبتى را با وصلههاى ناجور از اثر بيندازند ؛ سعى مىكنند هر نيكوكارى را به نوعى دلسرد كنند ؛ و حتّى با سخريّه و استهزا و كم اهمّيّت جلوه دادن خدمات بى آلايش افراد كم درآمد ، شخصيّت آنها را درهم بشكنند و تحقير كنند ، تا همهء فعّاليّتهاى مثبت در جامعه خاموش گردد و آنها به هدفهاى شومشان نائل گردند .
ولى مسلمانان آگاه و بيدار ، در هر عصر و زمان ، بايد كاملًا متوجّه اين نقشهء شوم منافقان باشند ، و درست برعكس آن گام بردارند ؛ يعنى ، از خدمتگزاران جامعه تشويق به عمل آورند ، و براى خدمات ظاهراً كوچك توأم با اخلاص ، ارج فراوان قائل شوند ، تا كوچك و بزرگ به كار خود دلگرم و علاقهمند گردند ؛ و نيز بايد همگان را از اين نقشهء ويرانگر منافقان آگاه سازند تا دلسرد نشوند .
* * * 3 جملهء « سَخِرَاللَّهُ مِنْهُم ؛ خداوند آنها را مسخره مىكند . » به اين معنا نيست كه خداوند اعمالى همانند آنان انجام مىدهد ، بلكه همانگونه كه مفسّران گفتهاند : منظور اين است كه مجازات استهزا كنندگان را به آنها خواهد داد ، و يا آنچنان با آنها رفتار مىكند كه همچون استهزا شدگان تحقير شوند !
* * * 4 شك نيست كه عدد سبعين ( هفتاد ) در آيات فوق براى « تكثير » است نه براى « تعداد » ؛ به عبارت ديگر ، مفهوم آيه اين است كه هر قدر براى آنها استغفار كنى خداوند آنان را نمىبخشد ؛ درست مانند اينكه كسى به ديگرى مىگويد : اگر صد بار
چهره منافقان در قرآن با استفاده از تفسير پر ارزش نمونه ( فارسى ) — صفحة 101
مساهمون: ج فرازمند
ص١٠١