روشن است كه روح اسلام ، تسليم در برابر حقّ است و كبر و غرور ، هميشه مانع اين تسليم است ؛ به همين دليل ، يكى از نشانههاى منافقان ، بلكه يكى از انگيزههاى نفاق را همين خودخواهى و خود برتر بينى و غرور مىتوان شمرد .
« لَوَّوْا » از مادهء « لَىَّ » در اصل به معناى « تابيدن طناب » است ، و به همين مناسبت به معناى برگرداندن سر و يا تكان دادن سر ، نيز آمده است . « يَصُدُّونَ » چنان كه قبلًا نيز گفتيم در دو معنا به كار مىرود : « منع كردن » و « اعراض نمودن » ، و مناسب آيهء مورد بحث ، معناى دوم ، و مناسب آيهء گذشته معناى اوّل است .
* * * در آيهء بعد ، براى رفع هرگونه ابهام در اين زمينه ، مىافزايد : « به فرض كه آنها نزد تو بيايند و براى آنها استغفار كنى ، زمينهء آمرزش در آنها وجود ندارد ؛ بنابراين ، تفاوتى نمىكند كه براى آنها استغفار كنى يانكنى ، هرگز خداوند آنها را نمىبخشد ( سَوَاءٌ عَلَيْهِمْ أَسْتَغْفَرْتَ لَهُمْ أَمْ لَمْ تَسْتَغْفِرْ لَهُمْ لَنْ يَغْفِرَ اللَّهُ لَهُمْ ) ! »
دليل آن هم اين است كه : « خداوند ، قوم فاسق را هدايت نمىكند ( إِنَّ اللَّهَ لَايَهْدِى الْقَوْمَ الْفَاسِقِينَ ) ! »
و به تعبير ديگر ، استغفار پيامبر صلى الله عليه و آله علّت تامّه براى آمرزش نيست ، بلكه مقتضى است ؛ و تنها در صورتى اثر مىگذارد كه زمينهء مساعد و قابليّت لازم فراهم شود ؛ اگر به راستى آنها توبه كنند و تغيير مسير دهند و از مركب كبر و غرور پياده شوند و سر تسليم در مقابل حق فرود آورند ، استغفار پيامبر صلى الله عليه و آله و شفاعت او مسلّماً مؤثّر است ، و در غير اين صورت كمترين اثرى نخواهد داشت .
شبيه همين معنا در آيهء 80 سورهء توبه نيز آمده است كه دربارهء گروه ديگرى از منافقين مىگويد : « اسْتَغْفِرْ لَهُمْ أَوْ لَاتَسْتَغْفِرْ لَهُمْ إِنْ تَسْتَغْفِرْ لَهُمْ سَبْعِينَ مَرَّةً فَلَنْ يَغْفِرَ اللَّهُ لَهُمْ ذَلِكَ بِأَنَّهُمْ كَفَرُوا بِاللَّهِ وَرَسُولِهِ وَاللَّهُ لَايَهْدِى الْقَوْمَ الْفَاسِقِينَ ؛ و چه براى آنها استغفار كنى و چه نكنى ، تأثيرى ندارد ، حتّى اگر هفتاد بار براى آنها ، استغفار كنى ، خداوند آنها را
چهره منافقان در قرآن با استفاده از تفسير پر ارزش نمونه ( فارسى ) — صفحة 180
مساهمون: ج فرازمند
ص١٨٠