ائمهء معصوم شده است . اين پرسشها كه غالباً از طرف مسلمانان و احياناً از جانب مخالفان مطرح شده ، به خوبى بيانگر اين است كه زمينهء اصلى بحث تشبيه و تنزيه ، آيات قرآنى بوده است . اينك نمونههايى از اين پرسشها :
1 - ثابت بن دينار مىگويد : از امام زين العابدين پرسيدم : آيا خداوند به مكان توصيف مىشود ؟ امام فرمود : « تعالى اللَّه عن ذلك » . گفتم : پس چرا پيامبر اكرم صلى الله عليه و آله را به آسمان سير داد ؟ فرمود : « تا ملكوت آسمان و عجائب خلقت را به او بنمايد » . گفتم پس معناى اين آيه چيست :
ثُمَّ دَنا فَتَدَلَّى فَكانَ قابَ قَوْسَيْنِ أَوْ أَدْنى
« 1 » ؟ امام فرمود :
پيامبر به حجابهاى نور نزديك شد و ملكوت آسمانها را ديد آنگاه به جانب پايين و ملكوت زمين نظر كرد و به نظرش آمد به قدرى به آن نزديك است كه به اندازهء دو قوس يا كمتر با آن فاصله دارد . « 2 »
2 - ابن اذَينِه از امام صادق عليه السلام دربارهء آيهء «
ما يَكُونُ مِنْ نَجْوى ثَلاثَةٍ إِلَّا هُوَ رابِعُهُمْ وَ لا خَمْسَةٍ إِلَّا هُوَ سادِسُهُمْ وَ لا أَدْنى مِنْ ذلِكَ وَ لا أَكْثَرَ إِلَّا هُوَ مَعَهُمْ أَيْنَ ما كانُوا »
« 3 » سؤال كرد . امام نخست بى مانندى خداوند را با قرائت آيات محكم يادآور شد ، آنگاه مفاد آيهء فوق را احاطهء علمى خداوند بر همهء آفريدهها دانست . « 4 »
3 - ابوجعفر احول از امام صادق دربارهء آيهء «
هُوَ اللَّهُ فِي السَّماواتِ وَ فِي الْأَرْضِ »
« 5 » سؤال كرد .
امام فرمود : « همينگونه است . او در هر مكانى هست » . ابوجعفر پرسيد : به ذاتش ؟ امام فرمود :
وَيْحك انَّ الاماكِن اقدار ، فاذا قُلتَ فى مَكانِ كَذا بِذاته لَزِمَكَ ان تُقول فى أقدارِ و غير ذلك ، و لكن هو بائن من خلقه ، مُحيطٌ بِما خَلق علماً وقدرةً و احاطةً و سلطاناً ؛ « 6 »
واى بر تو ! مكانها اندازههاى خاصى دارند . هرگاه خداوند به لحاظ ذات و هستى خود ، در مكانها باشد ، محدود به آن اندازهها خواهد بود ، در حالى كه خداوند ، از ويژگىهاى مخلوق جدا و منزه است و بر مخلوقات خود احاطهء علمى و توانمندى دارد .
هامش
( 1 ) . نجم ( 53 ) آيه 8 - 9
( 2 ) . بحار الانوار ، ج 3 ، ص 314
( 3 ) . مجادله ( 58 ) آيه 7
( 4 ) . توحيد ، باب القدرة ، روايت 13
( 5 ) . انعام ( 6 ) آيه 3
( 6 ) . توحيد ، باب القدره ، روايت 15