امام صادق عليه السلام فرمود : « مطلقاً نهى نكرده بلكه از جدالى كه احسن نيست نهى فرمودهاند ، آيا نشنيدهايد حق تعالى مىفرمايد :
وَ لا تُجادِلُوا أَهْلَ الْكِتابِ إِلَّا بِالَّتِي هِيَ أَحْسَنُ إِلَّا الَّذِينَ ظَلَمُوا مِنْهُمْ . . . ؛
« 1 » شما اى مسلمانان ! با يهود ، نصارا و مجوس - كه اهل كتابند - جز به نيكوترين طريق بحث و مجادله نكنيد ، مگر با ستمكاران از آنان ، و به اهل كتاب بگوييد كه : ما به كتاب آسمانى قرآن كه بر ما نازل شده و به كتاب آسمانى شما همه ايمان آورده و خداى ما و شما يكى است ، و ما تسليم و مطيع فرمان او هستيم .
پرسيدند : يابن رسولاللَّه ! جدالى كه نيكوتر است كدام است و جدالى كه نيكوتر نيست كدام ؟ امام صادق پس از توضيح جدال غير احسن فرمود :
امّا جدال احسن ، همان راهى است كه حق تعالى به پيامبرش صلى الله عليه و آله و سلم دربارهء كسى كه منكر رستاخيز و جهان پس از مرگ و زنده شدن بود فرمان مىدهد ، و از او چنين حكايت مىكند :
« وَ ضَرَبَ لَنا مَثَلًا وَ نَسِيَ خَلْقَهُ قالَ مَنْ يُحْيِ الْعِظامَ وَ هِيَ رَمِيمٌ ؛
« 2 » براى ما مثلى زد و گفت : اين استخوانهاى پوسيده را باز كه زنده مىكند ؟ »
خداوند در ردّ او فرمود : اى محمّد ! بگو :
« يُحْيِيهَا الَّذِي أَنْشَأَها أَوَّلَ مَرَّةٍ وَ هُوَ بِكُلِّ خَلْقٍ عَلِيمٌ
؛ آن خدايى زنده مىكند كه اوّل بار آنها را حيات بخشيد و او بر هر چيزى توانا و داناست . »
« الَّذِي جَعَلَ لَكُمْ مِنَ الشَّجَرِ الْأَخْضَرِ ناراً فَإِذا أَنْتُمْ مِنْهُ تُوقِدُونَ
؛ وقتى آتش گرم را در كمون و درون درخت سبز قرار دهد و آن را استخراج كند به شما مىفهماند كه بر باز گرداندن كسانى كه پوسيدهاند قادرتر است . » از اين رو مىفرمايد :
« أَ وَ لَيْسَ الَّذِي خَلَقَ السَّماواتِ وَ الْأَرْضَ بِقادِرٍ عَلى أَنْ يَخْلُقَ مِثْلَهُمْ بَلى وَ هُوَ الْخَلَّاقُ الْعَلِيمُ ؛
« 3 » آيا آن خدايى كه جهان با عظمت آسمانها و زمين را آفريده بر آفرينش مانند شما قادر نيست ؟ ! آرى ، البتّه قادر است كه او آفرينندهاى داناست . امام صادق عليه السلام فرمود : اين است جدال نيكو ؛ زيرا در آن سخن و بهانهء كافر قطع مىشود و اشكال او بر طرف مىگردد . « 4 »
هامش
( 1 ) . عنكبوت ( 29 ) آيهء 46
( 2 ) . يس ( 36 ) آيهء 78
( 3 ) . همان ، آيهء 81
( 4 ) . تفسير نورالثقلين و تفسير الميزان ، ذيل عنكبوت ( 29 ) آيهء 46