در مورد ذات بارى تعالى - چنانكه در كتابهاى اماميه مذكور است - به معناى ابدا يعنى ظاهر ساختن چيزى است كه بر بشر پنهان بوده است . مرحوم طباطبائى در اين باره مىنويسد :
اين روايت - بهطورى كه ملاحظه مىفرماييد - بدا به معناى علم بعد از جهل را نفى مىكند ، و از نظر اين روايات ، علم خداى تعالى كه عين ذات اوست ، مانند علم ما ، مبدّل به جهل نمىشود ، بلكه بدا به معناى ظهور امرى است از ناحيهء خداى تعالى ، بعد از آنكه ظاهر ، مخالف آن بود . پس بدا عبارت است از : محو اوّل و اثبات ثانى ، و خداى سبحان عالم به هر دو است و اين حقيقتى است كه هيچ صاحب عقلى نمىتواند انكارش كند ، براى اينكه براى امور و حوادث ، دو وجود پيشبينى و تصور مىشود : يك وجود به حسب اقتضاى اسباب ناقص ، از قبيل شرط و يا علت و يا مانعى كه قابل تخلف است و يك وجود ديگرى بر حسب اقتضاى اسباب و علل تامهء آن ، كه اين وجود بر خلاف وجود اوّل وجودى است ثابت و غير مشروط و غير متخلف . و آن دو كتابى كه آيه مورد بحث معرفى مىكند ، يعنى كتاب محو و اثبات و كتاب امالكتاب ، يا عبارتاند از همين دو مرحله از وجود و يا مبدأ آن دو . هر چه باشد اين مسأله كه امرى و يا ارادهاى از ناحيهء خداى تعالى ظاهر گردد كه خلاف آن توقع مىرفت ، مسألهاى است واضح كه جاى هيچگونه ترديد در آن نيست . « 1 »
ايشان در بحث روايتى ذيل آيه «
يَمْحُوا اللَّهُ ما يَشاءُ وَ يُثْبِتُ
. . . » چندين حديث در اثبات بدا ذكر مىكند و مىگويد :
روايات در باب بدا از ائمه عليهم السلام بسيار زياد وارد شده و با كثرتى كه دارد ، ديگر نبايد به گفتهء آنها كه گفتهاند : خبر بدا خبر واحد است ، اعتنا نمود . « 2 »
به اعتقاد ايشان نزاع در باب بدا لفظى است و دليل لفظى بودن ، اين است كه منكرانِ بدا ، چنين استدلال مىكنند كه قول به بدا مستلزم تغيير علم خداست و حال آنكه اين استلزام ، در بداى ما آدميان است ، اما بدا به معنايى كه در روايات آمده است ، مستلزم چنين اشكالى نيست . « 3 »
هامش
( 1 ) . الميزان ، ج 11 ، ص 522 - 523
( 2 ) . همان ، ص 522
( 3 ) . همان