تقسيم مىگردد و از آن به وجود عينى و وجود ذهنى نام مىبرند . اين وجود ذهنى است كه تحقق ماهيات اشيا را در ذهن فراهم آورده و سبب تحقق علم حصولى و ماهوى به اشياى خارجى و موجودات عينى مىگردد . « 1 »
ب ) از نظر علّامه تحقق ادراك حسى ، خيالى و عقلى مسبوق و متكى بر وجود عوالم ماده ، مثال و عقلى است . « 2 »
ج ) نحوهء وجود غيرمادى نفس و تجرد ادراك پشتوانه و سبب حل معضلات مهم معرفتشناختى مانند ايدهآليسم ، شكاكيت و نسبيت است . « 3 »
مباحثى در فلسفهء علم
علّامه طباطبائى علاوه بر تأمل در معرفت شناسى رايج نزد فيلسوفان كه معطوف به تحليل و بررسى در باب تصورات و تصديقات بوده است ، به تأمل در باب برخى مباحث علم شناسى كه مربوط به مجموعهاى از تصورات و تصديقات بوده و بر روى هم ، علمى از علوم مانند فلسفه ، كلام ، هندسه و . . . را مىسازند ، پرداختهاند .
در فلسفه علم ، موضوع تحقيق و تفحص خودِ علوم مىباشند . هرگاه متفكرى موضوع تفكر و تأمل خود را ، خودِ علوم قرار دهد ، در حوزهء فلسفهء علم قرار گرفته است . فلسفهء علم در دورهء معاصر دامنهء وسيعى يافته است و مسائل متعدد ، متنوع و متكثرى را مورد بحث و بررسى قرار داده است . برخى از مسائل فلسفهء علم را مىتوان بدينترتيب نام برد : تعريف مفاهيم ، قوانين ، طبقهبندى ، روشها و تمايز علوم ، ترابط علوم ، تحول علوم ، رشد معرفت اصول موضوعهء نظريات ، بحث عليت ، استنتاج در علوم ، تأثير اجتماعى علوم و . . . « 4 »
در اينجا به پارهاى از آراى علّامه كه از طرف خود ايشان يا شارحين آثار ايشان مطرح شده است اشاره مىشود :
هامش
( 1 ) . نهايةالحكمه ، المرحلة الثالثه ، ص 236
( 2 ) . همان ، ص 239 ، 249 ، 313 ، 314
( 3 ) . اصول فلسفه و روش رئاليسم ، ص 61 ، 63 ، 143
( 4 ) . براى آگاهى بيشتر ر . ك . پل ادواردز ، « علمشناسى فلسفى » . ترجمهء دكتر عبدالكريم سروش و آلن . ف . چالمرز ، « چيستى علم » . ترجمه سعيد زيبا كلام