رنگ و بوى اخبارى است . اين قبيل اخباريگرى اجتهادانه را بايد نوعى اخباريگرى معتدلانه بشماريم و افراد چون مجلسى دوّم ، شيخ حرّ عاملى و صاحب حدائق را از شخصيتهاى اين روش بدانيم . مرآة العقول بويژه بخش فروع آن ، نمايى روشن از روش فقهى مرحوم مجلسى را ارائه مىكند . وى در اين بخشها ديدگاه برجستگان دو شاخه فقهى - اصولى و اخبارى را مىآورد .
بهرههاى فرعى در مرآة العقول
در مرآة العقول بهرههاى حاشيهاى زيادى وجود دارد كه مىتواند براى محققان سودمند باشد در ذيل به پارهاى از اين نكات اشاره مىشود :
1 . تفاوت نسخ
مرحوم مجلسى در ذيل پارهاى از روايات به اختلاف نسخ كافى اشاره مىكند .
وجود پارهاى از احاديث در بعضى از نسخهها و فقدان آن در نسخههاى ديگر و يا اختلاف متن روايات در نسخههاى گوناگون ، بيانگر رواج تعداد زيادى از نسخ كافى در بين مردم است . مرحوم مجلسى با توجّه به همين امر ، اختلاف نسخ را يادآورى كردهاند به عنوان نمونه در ذيل حديث پنجم باب المتوسمين از كتاب الحجّة مىنويسد : وفى نسخة اخرى ، كلام الجامعين لنسخ الكافى فانّهم اشاروا الى اختلاف نسخ النعمانى و الصفوانى و غيرهما من تلامذة الكلينى . « 1 »
2 . ديدگاه وى نسبت به افراد
اظهارنظرهاى مجلسى دربارهء دانشوران زمان خويش و دانشمندان پيش از خود كه در مرآة العقول به فراوانى ديده مىشود ، از نكات قابل توجّه و خواندنى اين كتاب است .
ديدگاه وى دربارهء فيلسوفان ، متكلمان ، فقيهان و محدثان ، ضمن معرّفى نوع گرايش فكرى مجلسى از نظر شناخت آنان نيز قابل استفاده است . به عنوان نمونه ، دربارهء ميرداماد پس از نقل كلامى از وى در خصوص تفسير « ماء » بر علم يا عقل قدسى مىنويسد :
هامش
( 1 ) . مرآة العقول ، ج 3 ، ص 3 . ونيز بنگريد : ج 1 ، ص 238 ، ص 249 ، ص 308 وج 2 ، ص 26 ، ص 39 ، ص 201 .