مرجّحات الرواة ويظهر الجميع بالتتبّع التامّ فيها ؛ « 1 »
[ موقعيت افراد را با مقدار روايت آنان از ما بشناسيد ] ؛ يعنى به مقدار و به چگونگى نقل و يا به هر دوى آن - كه ظاهراً مراد همين است - قدرشان را بشناسيد و اين روش شناخت ، غير از روش شناختى است كه رجاليون يادآور مىشوند . اين روش در اين خصوص ، قويتر و نافعتر است ؛ زيرا پارهاى از راويان مثل زراره و محمد بن مسلم و امثال آنها را مىبينيم كه روايتهايشان دقيق و بدون اضطراب است و بعض ديگر نظير عمار ساباطى چنين نيست .
پارهاى ديگر همچون على بن جعفر رواياتشان خالى از تقيه است و گروهى ديگر ، همچون سكونى و امثال وى روايتشان بيشتر حمل بر تقيه مىشود .
بعضى اصحاب همچون هشام بن حكم و مفضّل بن عمر را مىنگريم كه مطالب عالى و دشوار را نقل مىكنند ، اخبارى كه در نقل ديگر راويان نمىبينيم . بعضى ديگر اخبار فراوانى نقل كردهاند كه دليل بر اهتمام بيشتر آنان به امور دين است ، و بعضى ديگر چنين نيستند . همه اين مطالب از مرجّحات راويان به شمار مىآيد و با جستجوى كامل در روايات ، اين مطالب به دست مىآيد .
با توجّه به اين ديدگاه ، طبيعى است كه وى اخبار هشام بن حكم و مفضّل بن عمر را معتبر بداند و سخن كسانى را كه با توجّه به محتواى روايت ، اينان احتمال غلو در آنها مىدهند نپذيرد و دربارهء افرادى كه از كميّت بالايى در نقل روايت برخوردارند ، نه تنها در آنان نشانى از بىتوجّهى و كم دقتى نبيند ، بلكه كثرت روايت را ناشى از اهتمام به دين شمارد . در سايهء چنين ديدى ، گستره راويان معتبر و روايتهاى معتبر بسيار زياد خواهد گشت و نوعى آسانگيرى در نقد سندى روايت به وجود خواهد آمد .
شيوه تفسير حديث در مرآة العقول
مرحوم مجلسى پس از تبيين ميزان اعتبار احاديث ، به شرح و تفسير حديث مىپردازد . در شرح و تفسير احاديث در مجموع مرآة العقول به يك شيوه عمل نشده
هامش
( 1 ) . مرآة العقول ، ج 1 ، ص 171 .