مىرسند ، اكتفا كنم و به يارى خداوند ، بدون نام بردن و ايراد گرفتن ، سخن پارهاى از محشين و نكتههاى آنان و نيز آنچه كه از زبان آنان شنيدهام ، خواهم آورد .
بنابر گفتار فوق ، نخستين مبحثى كه مىتوان بر آن پرداخت ، موضوع اعتبار احاديث و شيوه علّامه در اين خصوص است .
بحث اعتبار احاديث در مرآة العقول
مرحوم علّامه مجلسى در بحثهاى مربوط به درجهء اعتبار احاديث ، از دو شيوهء اعتبار سندى و اعتبارى محتوايى بهره مىگيرد ، در مواردى ، حديثى را با ترازوى رجال مىسنجد و صحت و سقم آن را مىنماياند و در مواردى ، ضعف سندى حديث را در سايه محتوا و متن حديث ناديده گرفته و حديث را معتبر مىداند . در مباحث سندى ، ضمن توجّه به شيوه مشهور ، ديدگاه رجالى خويش را نيز يادآور مىشود و در مواردى به علل اين اختلاف رأى مىپردازد .
اعتبار محتوايى
مرحوم مجلسى اعتبار سندى را شيوهء كافى براى صحّت يا سقم روايات نمىداند و در بسيارى موارد از محتوا و مضمون روايت و نيز از ساختار كلام و عبارت ، به صحّت صدور روايت حكم مىكند . در مجموع مرآة العقول ، موارد فراوانى را مىتوان براى اين مدّعا ذكر كرد در ذيل نمونههايى يادآورى مىشود :
در جلد بيست و پنجم ، ذيل خطبة الوسيلة اميرالمؤمنين عليه السلام مىنويسد :
الحديث الرابع ضعيف ؛ لكن هذه الأخبار قوة مبانيه ورفعة معانيها ، تشهد بصحتها ، ولا تحتاج الى سند ، مع انّ هذه الخطبة من الخطب المشهورة عنه عليه السلام « 1 » .
در جاى ديگر همين مجلد ، ذيل خطبهء طالوتيه اميرالمؤمنين عليه السلام مىنويسد :
الحديث الخامس ، ضعيف على مصطلح القوم ؛ لكن بلاغة الكلام و غرابة
هامش
( 1 ) . مرآة العقول ، ج 25 ، ص 35 .