اعتبارند ؛ مگر مواردى كه ايشان تصريح به خلاف نموده باشد . « 1 »
يادآورى مىكنم كه بر اساس بررسى انجام شده ، مرحوم علّامه در « كتاب العقل و الجهل » بحار ، جز در يك مورد از احاديث عقل ، روايتى را تضعيف نكرده است . « 2 »
در اين باره دلايل و قرائنى را نيز مىتوان در كلام ملّا صدرا ديد :
1 . ايشان پس از نقل حديث دوم مىفرمايد :
سند اين حديث ضعيف به نظر مىرسد - زيرا راويان ضعيفى نظير سهل بن زياد و مفضّل بن صالح و جز آنان در طريق آن وجود دارد - ليكن اين ضعف ، زيانى به صحت مضمون آن نمىرساند ، چون با « برهان عقلى » تقويت مىشود . بسيارى از احاديث رسيده دربارهء اصول معارف و مسائل توحيد و جز آن نيز چنين است . « 3 »
2 . ملّا صدرا در بررسى تعدادى از روايات « كتاب العقل و الجهل » بر موثق بودن راويان آنها تأكيد مىورزد . « 4 »
بخش دوم : حمل روايات بر معانى عقل
ديدگاه ملّا صدرا
معناى اول
معناى اول عبارت است از « غريزهاى كه انسان به وسيله آن از حيوانات امتياز مىيابد و آماده پذيرش دانشهاى نظرى و انديشيدن در صنعتهاى فكرى مىشود و
هامش
( 1 ) . آشنايى با بحار الأنوار ، ص 124 . آقاى احمد عابدى در فصل پنجم اين كتاب ، تحت عنوان « ميزان اعتبار روايات بحار الأنوار » ( ص 121 - 132 ) به اين بحث پرداخته و شواهد بسيارى بر اين مدّعا اقامه كرده است كه به دليل مفصل بودن از نقل آن چشم مىپوشيم .
( 2 ) . « أول ما خلق اللَّه العقل » ؛ بحار الأنوار ، ج 1 ، ص 102 .
( 3 ) . شرح اصول الكافى ، ج 1 ، ص 220 .
( 4 ) . براى آگاهى بيشتر به اسناد احاديث يكم ( ص 215 ) و چهارم ( ص 229 - 231 ) و پنجم ( ص 232 ) رجوع كنيد . شايسته توضيح است كه ملّا صدرا حال راويان را فقط يك بار بررسى مىكند ؛ از اين رو براى اطلاع از نظر ايشان بايد به اولين روايتى كه نام راوى در آن آمده است مراجعه كرد .