8 - 2 . تبيين غوامض و بيان چالشها
ملّا صالح تلاش وافرى در بيان مفاهيم حديثى و بررسى زواياى مختلف آن دارد .
اين تلاش در قالب اشكال مختلفى خود را بروز داده است . گاه ، در قالب بيان اقوال و نظريات مختلف است و ديگر گاه ، بيان وجوه احتمالى متبادر به ذهن و يا بررسى دلالتهاى مختلف الفاظ و مفاهيم ، يا طرح ايراد فرضى و پاسخ به آن است . علّامهء شعرانى دربارهء اين ويژگى شارح مىگويد :
گاهى هدف ، بيان مذهب حق از بين مذاهب موجود است كه اين وظيفهء علماست كه محل نزاع را مشخص كرده و قول حق را با برهان و دليل بيان كنند و گاه ، غرض بيان مفاهيم احاديث است و بيان آنچه كه موهم تناقض در آن است كه وظيفهء محدثين است و شارح ، مسلك اول را پيموده است . « 1 »
اما مىتوان گفت كه شارح بين دو طريق را جمع نموده است ؛ يعنى هم محلّ نزاع را مشخص كرده و قول حق را با برهان يادآور مىشود و هم از بيان مفاهيم احاديث غفلت نكرده است . او آنجا كه قولى را در تبيين مفهوم حديث سراغ داشته باشد ، در صورت تناسب و به جهت باز كردن بيشتر بحث ، ذكر مىكند « 2 » و به دلالتهاى كلام توجه دارد « 3 » و از تبيين معنا در سايهء بررسى زواياى مختلف مفهوم و بيان وجوه احتمالى غفلت نكرده است ؛ چنانكه ذيل عبارت « چون ايشان دربارهء آن به امر من رسيدند » مىگويد كه محتمل ، وجوه چندى است و پنج وجه را ذكر مىكند ؛ « 4 » همانطور كه دربارهء عبارت « همچنان كه دانشمندان به شما آن را آموختند » ، چهار وجه را بيان مىكند . « 5 »
هامش
( 1 ) . التعليقه على الكافى ، ج 1 ، ص 215 .
( 2 ) . شرح اصول كافى ، ج 3 ، ص 120 و 121 .
( 3 ) . همان ، ج 1 ، ص 171 و ص 156 .
( 4 ) . همان ، ج 2 ، ص 111 .
( 5 ) . همان ، ج 2 ، ص 53 .