مراتب پنجگانهء جهاد را به تناسب شرح حديثى ذكر مىكند و براى هر مرتبهء آن شاهدى از قرآن مىآورد « 1 » و در بررسى از معناى « قناعت » « 2 » ، « مواسات » « 3 » « طاعت » « 4 » و « بخل » « 5 » و بسيارى مفاهيم ديگر - كه در احاديث آمدهاند - به آيات قرآن استناد جسته است . « 6 » از زيباترين شواهد ، در استناد شارح به آيات قرآن ، به هنگام تبيين مفهوم تقواست . « 7 »
گاهى نيز آيات ، شاهدى بر جنبهء خاصى از حديث آمدهاند ؛ مثلًا ملّا صالح در شرح حديثى دربارهء وسواس - كه در آن ، امام عليه السلام فرمودهاند كه اگر از شخص مبتلا به وسواس علت عملكرد او را بپرسى ، « قطعاً به تو خواهد گفت : از عمل شيطان است » - ابتدا در وجه معنا توضيح مىدهد كه او به زبان ، چنين گويد و اعتقاد قلبى ندارد . آنگاه ، براى چنين نحوه گفتارى - كه مخالف عمل است - آيهء
« وَ لَئِنْ سَأَلْتَهُمْ مَنْ خَلَقَ السَّماواتِ وَ الْأَرْضَ لَيَقُولُنَّ اللَّهُ »
« 8 » را شاهد مىآورد . « 9 »
5 - 2 . گردآورى احاديث در يك موضوع
از نگاه اماميه ، سنت دامنهاى به وسعت آغاز رسالت تا پايان غيبت صغرا دارد - كه حدود 320 سال است - ، اما همواره سرچشمهء آن يكى بوده و به زلال وحى بازگشت دارد و قرآن بر اين مطلب صحه گذارده است ؛ آنجا كه فرمايد :
« وَ ما يَنْطِقُ عَنِ الْهَوى * إِنْ هُوَ إِلَّا وَحْيٌ يُوحى » .
« 10 » و اين وحى بيانى عهدهدار تبيين قرآن و رفع ابهام و اجمال از آن و عرضهء مفاهيمش به مقتضاى زمان گرديد . پس رسول اكرم صلى الله عليه و آله در زمان حيات خود ، رسالت تبيين و تفسير كتاب الهى را در كنار رسالت ابلاغ آن بر عهده داشتند و با توجه به درك عمومى جامعه و بر اساس نيازها و خواست جامعهء آن روز ، به تبيين آيات الهى پرداختند ، اما قرآن ختم كتب و اسلام ختم اديان و رسول اكرم صلى الله عليه و آله ختم رسل بود و اين مقدار تبيين قرآن براى نسلهاى بعد كافى نبود . از طرف ديگر ، جامعهء آن روز بيش از آن را بر نمىتابيد . پس رسول اكرم صلى الله عليه و آله در تربيت وصى كوشيد تا
هامش
( 1 ) . همان ، ج 1 ، ص 261 و 262 .
( 2 ) . همان ، ج 1 ، ص 243 .
( 3 ) . همان ، ج 1 ، ص 244 .
( 4 ) . همان ، ج 1 ، ص 253 .
( 5 ) . همان ، ج 1 ، ص 284 .
( 6 ) . همان ، ج 1 ، ص 146 ، 183 و 195 .
( 7 ) . همان ، ج 1 ، ص 119 و 118 .
( 8 ) . سورهء لقمان ، آيه 25 .
( 9 ) . شرح اصول الكافى ، ج 1 ، ص 86 .
( 10 ) . سورهء نجم ، آيهء 3 و 4 .