دربارهء « رى » كه زادگاه كلينى است ، گفتنى است كه بر خلاف قم ، كه شهرى شيعه نشين بوده ، رى پيروان مذاهب مختلف را در خود جاى داده است . علاوه بر مذاهب رسمى فقهى اهل سنت ، مذاهب فكرى گوناگون از قبيل معتزله ، نجاريّه ، اشاعره ، كراميّه و . . . نيز در رى حضور رسمى داشتند . « 1 » لازمه اين امر فضاى مناسب فكرى در رى و تلاشهاى فكرى و علمى انديشمندان هر فرقه و مذهب به سود خود بود .
حضور تشيع نيز در رى ، از زمان ورود اسلام به اين شهر و فتح شدنش ، جدى بوده و رقم بالايى از اصحاب ائمه عليهم السلام و راويان حديث به اين شهر هجرت كرده ، در آن ساكن شدند . « 2 »
بدين ترتيب حجم بالايى از علما و دانشمندان مذاهب مختلف اسلامى ، به ويژه تشيع در مراكز علمى اين شهر ، پرورش يافتهاند . « 3 »
با توجه به اوضاع فرهنگى و اجتماعى رى در صدر اسلام به ويژه قرن سوم هجرى ، مىتوان پذيرفت كه مجموعه شرايط خوب و مناسب ، به ويژه كانونهاى علمى و منابع لازم انسانى و كتابخانهاى در دسترس كلينى بوده « 4 » تا توانسته به تلاشهاى گسترده علمى ، از جمله تدوين كافى بپردازد .
در مورد « قم » ، در نزديكى زادگاه كلينى قابل ذكر است كه :
اولًا سابقه تشيع در اين شهر طولانى و غلبه آن بر اين شهر مثال زدنى است . « 5 » اين امر مجال كافى و زمينه بسيار خوبى را به وجود آورده بوده تا فرهنگ پربار شيعى و علوم گوناگون اسلامى در اين شهر ، رشد چشمگيرى داشته باشد .
ثانياً اوضاع اجتماعى و مذهبى قم سبب شده بود تا انبوه سادات و هاشميان و
هامش
( 1 ) . ر . ك : كريمان ، حسين ، رى باستان ، ج 1 ، ص 184 و بعد ، فصل نهم كتاب دربارهء محلههاى رى و نقشه رى باستاندر ص 23 كتاب ، انجمن آثار ملى ، اسفند 1345 ، تهران .
( 2 ) . ر . ك : الكلينى والكافى ، ص 137 و 144 ؛ نيز الكلينى . . . وكتابه الكافى ، ص 35 و بعد .
( 3 ) . همان .
( 4 ) . ر . ك : رى باستان ، ج 1 ، ص 526 و بعد ، فصل پانزدهم كتاب : مدارس و كتابخانهها .
( 5 ) . ر . ك : تاريخ قم ، ص 205 و بعد ، از حسن بن محمد بن حسن قمى ، به تصحيح جلال الدين تهرانى ، انتشاراتتوس ، تهران ، 1361 ش ؛ نيز فقيهى ، على اصغر ، تاريخ مذهبى قم ، ص 40 ، انتشارات اسماعيليان ، قم ، بىتا .