عمل به آن ( يعنى مسائل اعتقادى و فقهى ) هر دو با هم بوده « 1 » و مبتنى باشد بر احاديث صحيح از امامان و سنتهايى كه مبناى عمل به فرائض الهى و سنن نبوى اند ( با عبارت :
« . . . بالآثار الصحيحة عن الصادقين . . . » ) . بدين ترتيب تلويحاً روشن مىشود كه مقصود كلينى از تأليف كتاب الكافى ، تدوين يك كتاب حديثى براى اهداف صرفاً حديثى و ارائهء سعهء روايى و گردآورى اندوختههاى حديثى خود نبوده ، بلكه هدف او تدوين يك كتاب دربارهء علم و عمل دينى و با قصد ارائه احاديث و آثار صحيح و مورد عمل اماميه بوده است كه طبعاً كاركرد عملى همانند رسالههاى عمليهء فقيهان متأخر شيعه را داشته باشد . « 2 »
هامش
( 1 ) . بنابراين بايد گفت كتاب الكافى در پاسخ به پيش زمينه مشكل اختلاف و تعارض احاديث نوشته شده بوده و يابهرحال اين مسئله از مهمترين انگيزههاى تأليف كتاب بوده است .
( 2 ) . در اين دوره و كمى پس از آن هم يكى از انواع ادبى مورد توجه فقيهان اماميه تدوين كتابهاى دستينه و مختصر و مفيد به منظور ارائه احكام فقهى و با مقدمهاى دربارهء مسائل عقيدتى بود كه در آن بيشتر تلاش مىشد ، عين عبارات احاديث مورد عمل و اطمينان بخش امامان كه بر صحت آن كم و بيش اتفاق نظر وجود داشت ، به صورت متن تنظيم شده از سوى اين مؤلفان ارائه شود . در اين كتابها اسناد احاديث و حتى نام امامان هم حذف مىشد ولى جملهبندىها تقريبا محفوظ مىماند . در اين كتابها ، احاديث موضوع بندى شده و در قالب بخشها و ابواب فقهى و با عباراتى در قالب فتوا ارائه مىشد . از جمله بايد در دورهء معاصر كلينى به كتاب الشرايع على ابن بابويه كه پارههايى از آن مورد استفاده فرزندش شيخ صدوق در كتابهايش قرار گرفته و نيز به كتابهاى خود صدوق با عناوين المقنع و نيز الهداية در شمار همين دستينهها اشاره كرد . كتاب المقنعة شيخ مفيد و كتاب النهاية شيخ طوسى نيز در همين شمار قابل ذكرند . كتاب مجهول المؤلف فقه الرضا كه پنداشته مىشود منسوب به امام رضا عليه السلام است و برخى آن را همان كتاب الشرايع پدر شيخ صدوق و برخى ديگر همان كتاب التكليف ابن ابى العزاقر شلمغانى مىدانند ، كم و بيش در قالب همين دستينهها نوشته شده است . از سوى آية اللَّه بروجردى ، فقيه نامدار شيعه در دورهء معاصر ، اين كتابها كه در حقيقت « فقه منصوص » در برابر « فقه روايى » بوده ، با عنوان « المسائل المتلقاة » ناميده شده و وى براى اين كتابها از منظر ميزان موثوقيت و عمل به فتاوى آنها اهميت زيادى قائل بوده است . تمايز كتاب الكافى با اين دست كتابها ، اين بود كه كلينى به متن و سند احاديث پايبند بود ، گرچه كتاب خود را در قالبى كاملًا موضوعبندى شده و به اصطلاح محدثان در قالب « تصنيف » ارائه كرده بوده است .