است . « 1 » و اگر حايل ، مشبّك باشد كه مانع راه رفتن باشد و مانع مشاهده نباشد ، ضرر ندارد و نماز جماعت در عقب آن صحيح است ، بنابر اظهر .
و شيخ « 2 » از آن منع كرده است . و اين احوط است .
اگر در ميان امام و بعضى از مأمومين حايلى باشد كه مانع از مشاهدهء او بىواسطه و به واسطه باشد و در ميان امام و بعضى ديگر حايل نباشد ، نماز بعض اول باطل و نماز بعض دوم صحيح است ، هم چنان كه مذكور شد .
هرگاه بعضى از مأمومين ، امام را نبينند ، اما بعضى ديگر از مأمومين را ببينند كه او امام را ببيند كافى است . ليكن لازم است كه آن بعضى را كه مىبيند ، در پيش روى باشد كه هم چنان كه رو به قبله است او را ببيند . پس اگر در پيش روى ، كسى را نبيند كه او امام را مشاهده كند ، بلكه در طرف راست يا چپ هرگاه التفات از قبله كند بعضى را ببيند كه آن بعض امام را مشاهده كند ، ظاهر آن است كه كافى نباشد ، هم چنان كه از بعضى روايات « 3 » مستفاد مىشود .
و بنابراين هرگاه مأموم در بيرون مسجد بايستد در برابر در و آن مفتوح باشد و از دست راست و دست چپ او صف كشيده شود ، پس آن مأموم كه در برابر در است و مشاهدهء امام يا بعضى از مأمومين [ را ] مىكند كه در پيش روى اويند ، نماز او صحيح است و جماعتى كه بر طرف راست و چپ اويند كه امام يا كسى كه مشاهدهء امام كند در پيش روى ايشان باشد نمىبيند ، در صحّت نماز ايشان اشكال است ، بلكه ظاهرا عدم صحّت است ؛ هر چند جمعى « 4 » تصريح به صحّت كردهاند .
و اگر در پيش روى صف مذكور صفى ديگر بايستد از راست و چپ ، نماز ايشان باطل است بلا شبهه ؛ زيرا كه كسى از اين صف بنابر فرض ، محاذى در نيست كه امام
هامش
( 1 ) . احوط آن است كه از چنين حايلى نيز احتراز شود . ( احمد )
( 2 ) . الخلاف 1 : 558 ، مسألهء 305 .
( 3 ) . وسائل الشيعة 8 : 407 ، باب 59 من أبواب صلاة الجماعة ، ح 1 .
( 4 ) . المبسوط 1 : 156 ؛ منتهى المطلب 1 : 365 ؛ مدارك الأحكام 4 : 318 ؛ الحدائق الناضرة 11 : 98 .