پيش نماز در ضمن مؤمنين ، قصد مأمومين را به خصوصه نيز قصد بكند و مأمومين در ضمن مؤمنين ، قصد پيش نماز را به خصوصه نيز بكنند « 1 » .
و سنّت است كه امام ، تسليم را بلند گويد و به مأمومين بشنواند و مأمومين آهسته بگويند . و منفرد ، مخيّر است ميان بلند گفتن و آهسته گفتن . و سنّت است كه منفرد ، يك سلام بگويد به جانب قبله و به گوشهء چشم به جانب راست اشاره كند . و بهتر آن است كه آن سلام ، سلام آخر باشد ، يعنى « السلام عليكم و رحمة اللّه و بركاته » . و پيش نماز يك سلام بگويد و به صفحهء رو به جانب راست اشاره كند و مأموم به يك سلام ، مثل امام كند . و اگر در جانب چپ وى شخصى باشد ، سلام ديگر بگويد و به صفحه رو به جانب چپ اشاره كند . و بعضى « 2 » ، ديوار را در اين سلام ، قائم مقام شخص دانستهاند .
خاتمه در بيان تعقيب و سجده شكر
اما تعقيب - بنابر تفسير اهل لغت - عبارت است از نشستن بعد از نماز ، جهت دعا و سؤال . و از كلام بعضى « 3 » فقها ، معلوم مىشود كه نشستن ، در آن معتبر نيست ، بلكه عبارت است از مشغول شدن بعد از نماز به دعا و ذكر و سؤال و مانند آن از گريستن از خوف الهى و تفكر در عجايب قدرت و صنع پروردگار و متذكر شدن نعمتهاى غير متناهيهء الهى و مراقبه و محاسبهء نفس و تأمل در آفات و بىقدرى دنيا و در ثبات و درجات عظيمه و مراتب جسيمهء آخرت و جهاد باطنى كردن در ازالهء خيالات فاسده و وساوس باطله .
هامش
( 1 ) . در نسخهء « ب » : « و مأمومين به خصوصه قصد پيش نماز را بكنند » .
( 2 ) . المقنع : 29 ؛ الدروس الشرعيّة 1 : 183 .
( 3 ) . كشف اللثام 4 : 154 .