است ، و افضل « 1 » از آن ، هفت نوبت است .
يازدهم : آن كه پيش نماز ذكر ركوع را بلند بگويد و مأموم آهسته ، و منفرد آن را در جهر و اخفات تابع قرائت كند .
دوازدهم : آن كه چون سر از ركوع بر دارد بگويد : « سمع اللّه لمن حمده الحمد للّه رب العالمين اهل الكبرياء و العظمة و الجود و الجبروت » يا « اهل الجبروت و العظمة للّه رب العالمين » يا « اهل الكبرياء و العظمة و الجود و الجبروت » .
و سنّت است دست برداشتن بعد از سر برداشتن از ركوع و خواندن دعاى مذكور و تكبير گفتن ، هم چنان كه از قول حضرت صادق عليه السّلام « 2 » مروى است . و ظاهر كلام اكثر آن است كه گفتن « سمع اللّه لمن حمده » شامل منفرد و امام و مأموم ، هر سه هست .
و در بعضى اخبار « 3 » وارد شده كه چون امام « سمع اللّه لمن حمده » را بگويد . بايد مأموم بگويد : « الحمد للّه رب العالمين » يا بگويد : « ربنا لك الحمد » .
و مكروه است كه در وقت ركوع ، دستها را به پهلوى خود چسباند و سر به زير افكند ، به نحوى كه سر و گردن موازى پشت نباشد ، و كفهاى خود را در وقت ركوع در ما بين زانوها گذارد . و بعضى « 4 » اين را حرام مىدانند .
و بعضى « 5 » گفتهاند كه : اين مكروه است كه در حال ركوع دستهاى او در زير جامه باشد . و دليلش به نظر نرسيده .
هامش
( 1 ) . بلكه ظاهر آن است كه هر چه طول بدهد افضل است . حتى در روايات [ وسائل الشيعة 4 : 926 ، باب 6 من أبواب الركوع ، ح 2 ] شصت مرتبه نيز وارد شده است . بلى ، سنّت است كه امام زياد طول ندهد و سنّت است كه چون به ركوع رود ، قبل از ذكر ركوع بگويد : « لك ركعت و لك أسلمت و بك آمنت و عليك توكلت و أنت ربى خشع لك سمعى و بصرى و شعرى و بشرى و لحمى و دمى و شحمى و عصبى و عظامى و ما أقلّته قدماى غير مستكفر و لا مستكبر و لا مستحسر » پس بگويد : « سبحان ربى العظيم و بحمده » . ( احمد )
( 2 ) . وسائل الشيعة 6 : 296 - 297 ، باب 2 من أبواب الركوع ، ح 2 .
( 3 ) . وسائل الشيعة 6 : 322 ، باب 17 من أبواب الركوع ، ح 1 و 4 .
( 4 ) . الخلاف 1 : 347 ، مسألهء 97 ؛ الألفية : 67 .
( 5 ) . الوسيلة : 97 ؛ إرشاد الأذهان 1 : 255 .