و در حكم مذكور ، اتحاد در مكان به حسب عرف لازم است . پس اگر در مسجدى وسيع نماز جماعت در صفّه شده باشد و آن كه داخل شده در صفهء ديگر خواهد نماز كند ، اذان و اقامه از او ساقط نمىشود .
و مخفى نماند كه سقوط اذان و اقامه در اين موضع بر سبيل وجوب نيست كه گفتن آن حرام باشد ، بلكه گفتن آن مكروه است و نگفتن آن مستحب ، بنابر اظهر . « 1 »
دوم : از موضع سقوط اذان و اقامه آن است كه هرگاه مصلّى - خواه امام جماعت باشد يا منفرد - اذان و اقامهء مؤذنى را بشنود ، جايز است كه به آن اكتفا كند و ديگر اذان و اقامه نگويد ؛ خواه آن مؤذن ، مؤذن بلد باشد كه اذان اعلامى گويد يا مؤذّن مسجد باشد كه اذان از براى جماعت گويد يا منفرد باشد كه اذان از براى نماز خود گويد .
و بعضى « 2 » ، اذان منفرد را كافى در سقوط اذان شنونده ندانستهاند . و اظهر كفايت است ، يعنى اگر اكتفا به شنيدن كند و ديگر خود ، اذان و اقامه نگويد ، نمازش در حكم نمازى خواهد بود كه با اذان و اقامه باشد و ثواب اذان و اقامه را دريافته خواهد بود و اگر چه با وجود شنيدن مىتواند خود نيز بگويد . پس اگر مؤذن ، اذان و اقامه هر دو را بگويد ، مىتواند اكتفا به هر دو كند و خود ديگر هيچ يك را نگويد . و اگر يك كدام را بگويد ، اكتفا به آن مىكند و ديگرى را خود مىگويد . بلكه اگر مؤذن هر دو را بگويد ، مىتواند به يكى اكتفا كند و ديگرى را خود بگويد . و در هر صورت ، اگر با وجود شنيدن باز اذان و اقامه بگويد ، مستحب خواهد بود ، مگر اين كه مؤذن ، مؤذن نماز
هامش
( 1 ) . بدان كه هم چنان كه خود « طاب ثراه » در كتاب « معتمد » تصريح فرمودهاند ، اصح آن است كه در صورت مذكوره ، يعنى در وقت دخول به مسجد و بقاى صفوف ، بازگفتن اذان و اقامه سنّت است . بلى ، در اين وقت آن كه داخل مسجد مىشود و مىخواهد به انفراد نماز كند ، مىتواند به عنوان رخصت ، ترك اذان و اقامه را بكند ؛ به اين معنا كه اگر اذان و اقامه را بگويد ، نماز او در ثواب ، حكم نماز كسى را خواهد داشت كه اذان و اقامه را گفته باشد . و اگر خود هم بگويد ، فايده و ثواب آن بيشتر خواهد بود . و بدان كه رخصت ترك مخصوص است به صورتى كه علم به فساد نماز نباشد و هرگاه علم به فساد نماز جماعت باشد ، هم چنان كه هرگاه كسى علم به عدم عدالت امام داشته باشد ، خود بايد اذان و اقامه را بگويد و ترك نكند .
( احمد )
( 2 ) . المختصر النافع : 78 ؛ تحرير الأحكام 1 : 222 ؛ جامع المقاصد 2 : 192 .